Stokgolm

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 613-b. — ziyouz.com

Stokgolm — Şvetsiya poytaxti. Mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazi. Melaren kölini Boltiq dengizining Saltşyon qöltiği bilan boğlovçi dare böyida va qirğoqqa yondoş orollarda joylaşgan. Iqlimi mö'tadil okean iqlimi, qişi nisbatan yumşoq (yanv. ning örtaça t-rasi — 3°gaça), yozi salqin (iyulning örtaça t-rasi 18°), seryomğir va kuçli şamollar böladi. Yillik yoğin 600 mm çamasida. Atrofidagi kiçikroq şaharlar bilan birlaşib, Katta S. aglomeratsiyasini taşkil qiladi. Aholisi 751,2 ming kişi (2000). Kadimda (mil. av. 1-a.da) S. örnida qişloq bölgan. S. haqidagi ilk ma'lumotlar 1252 y.ga oid manbalarda uçraydi. 13-a. örtalarida şahar huquqini olgan, 14-a.dan Şvetsiyaning boş şahri. Örta asrlarda S. hunarmandçilik markazi, muhim savdo porti bölgan. 1900y.lardan sanoati jadal rivojlandi, xususiy banklar taşkil qilindi. Şahar t.y. orqali Gyoteborg, Malmyo va b. şaharlar bilan boğlandi. S.da xalqaro kongress, konferensiya va muzokaralar ötkaziladi. Katta S. mamlakatda işlab çiqariladigan sanoat mahsulotining 10% ni beradi. Sanoatining asosiy tarmoklari — maşinasozlik va metallsozlik. Maşinasozlik, asosan, elektrotexnika va radioelektronika sohalariga ixtisoslaşgan. Şuningdek, oziqovqat sanoati uçun uskunalar, kompressorlar, transport maşinalari işlab çiqariladi. Poligrafiya sanoati rivojlangan. Yengil, oziqovqat, farmatsevtika va kimyo sanoati korxonalari bor. S.da yirik banklar, sanoat kompaniyalarining boşqaruv organlari joylaşgan. S. porti kj ortibtuşiriş böyiça mamlakatda 4örinda. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Metropoliten qurilgan (1973).

Şaharning tarixiy markazi — Eski şahar örta asr körinişini qisman saqlab qolgan. Şaharning savdoma'muriy va madaniy markazi — Normalmda riksdag binosi, bank va konsernlar boşqaruv organlari, un-t binosi, opera teatri, markaziy vokzal va b. joylaşgan.

Me'moriy yodgorliklardan örta asrlarda kuril gan Storçyurka va Riddarxolmeçyurka romangotika çerkovlari, Drotningxolm va Qirol saroylari, ratuşa va b. saqlangan.

S. — mamlakatning madaniy va ilmiy markazi. Şaharda un-t, oliy texnika maktabi, tibbiyot inti, musiqa va b. san'at maktablari, Şvetsiya FA, Qirollik adabiyot, tarix va osori atiqalar akademiyasi, Q.x. akademiyasi, rasadxona, milliy, zamonaviy san'at, etnografiya, tabiiytarix, dengiz, oçiq osmon ostidagi va b. muzeylar, kutubxonalar bor. S.da 25 dan ortiq teatr, sirk akademiyasi faoliyat körsatadi. 1912 y.da S.da 5Olimpiada öyinlari bölib ötgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

СТОКГОЛЬМ — Швеция пойтахти. Мамлакатнинг иқтисодий ва маданий маркази. Меларен кўлини Болтиқ денгизининг Сальтшён қўлтиғи билан боғловчи даре бўйида ва қирғоққа ёндош оролларда жойлашган. Иқлими мўътадил океан иқлими, қиши нисбатан юмшоқ (янв. нинг ўртача т-раси — 3°гача), ёзи салқин (июлнинг ўртача т-раси 18°), серёмғир ва кучли шамоллар бўлади. Йиллик ёғин 600 мм чамасида. Атрофидаги кичикроқ шаҳарлар билан бирлашиб, Катта С. агломерациясини ташкил қилади. Аҳолиси 751,2 минг киши (2000). Кадимда (мил. ав. 1-а.да) С. ўрнида қишлоқ бўлган. С. ҳақидаги илк маълумотлар 1252 й.га оид манбаларда учрайди. 13-а. ўрталарида шаҳар ҳуқуқини олган, 14-а.дан Швециянинг бош шаҳри. Ўрта асрларда С. ҳунармандчилик маркази, муҳим савдо порти бўлган. 1900й.лардан саноати жадал ривожланди, хусусий банклар ташкил қилинди. Шаҳар т.й. орқали Гётеборг, Мальмё ва б. шаҳарлар билан боғланди. С.да халқаро конгресс, конференция ва музокаралар ўтказилади. Катта С. мамлакатда ишлаб чиқариладиган саноат маҳсулотининг 10% ни беради. Саноатининг асосий тармоклари — машинасозлик ва металлсозлик. Машинасозлик, асосан, электротехника ва радиоэлектроника соҳаларига ихтисослашган. Шунингдек, озиқовқат саноати учун ускуналар, компрессорлар, транспорт машиналари ишлаб чиқарилади. Полиграфия саноати ривожланган. Енгил, озиқовқат, фармацевтика ва кимё саноати корхоналари бор. С.да йирик банклар, саноат компанияларининг бошқарув органлари жойлашган. С. порти кж ортибтушириш бўйича мамлакатда 4ўринда. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга. Метрополитен қурилган (1973).

Шаҳарнинг тарихий маркази — Эски шаҳар ўрта аср кўринишини қисман сақлаб қолган. Шаҳарнинг савдомаъмурий ва маданий маркази — Нормальмда риксдаг биноси, банк ва концернлар бошқарув органлари, ун-т биноси, опера театри, марказий вокзал ва б. жойлашган.

Меъморий ёдгорликлардан ўрта асрларда курил ган Сторчюрка ва Риддархольмечюрка романготика черковлари, Дротнингхольм ва Қирол саройлари, ратуша ва б. сақланган.

С. — мамлакатнинг маданий ва илмий маркази. Шаҳарда ун-т, олий техника мактаби, тиббиёт инти, мусиқа ва б. санъат мактаблари, Швеция ФА, Қироллик адабиёт, тарих ва осори атиқалар академияси, Қ.х. академияси, расадхона, миллий, замонавий санъат, этнография, табиийтарих, денгиз, очиқ осмон остидаги ва б. музейлар, кутубхоналар бор. С.да 25 дан ортиқ театр, цирк академияси фаолият кўрсатади. 1912 й.да С.да 5Олимпиада ўйинлари бўлиб ўтган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.