Sublimatsiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 632–633-b. — ziyouz.com
Sublimatsiya (lot. sublimo — yuqori kötaraman) — moddaning kristall (yoki qattiq) holatdan suyuq holatga ötmay turib, bevosita gaz holatga ötiş jarayoni; issiklikning yutilişi bilan sodir böladi (I jins fazaviy ötiş).
Kattiq jismlarning hammasi, mustasnosiz, ozmiköpmi S.lanadi. Ba'zi moddalarda, mas, qattiq karbonat-angidrid, yod, kamfora, naftalinlarda S. yetarli tezlik bilan yuz beradi; boşqa moddalarda bu jarayon odatdagi trada juda sekin boradi va amalda uni sezib bölmaydi. Moddaning massa birligini özgarmas trada gaz holatiga ötkaziş uçun unga berilişi lozim bölgan issiqlik soliştirma sublimatsiya issiqligi, özgarmas bosimda qattiq jismning bevosita gazeimon holatga muvozanatiy fazaviy ötişidagi tra S. t-rasi deb ataladi. S. tezligi, ya'ni vaqt birligi davomida gaz hrlatga ötgan modda massasi uning asosiy kinetik tafeiloti hisoblanadi. Meteorologiyada suv buğining töğridantöğri muz holatiga ötişi ham S. deb yuritiladi.
S.ning qattiq moddalarni qöşilmalardan tozalaşda, kosmik apparatlarni yuqori tradan himoyalaşda va b.da ahamiyati katta.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУБЛИМАЦИЯ (лот. sublimo — юқори кўтараман) — модданинг кристалл (ёки қаттиқ) ҳолатдан суюқ ҳолатга ўтмай туриб, бевосита газ ҳолатга ўтиш жараёни; иссикликнинг ютилиши билан содир бўлади (I жинс фазавий ўтиш).
Каттиқ жисмларнинг ҳаммаси, мустасносиз, озмикўпми С.ланади. Баъзи моддаларда, мас, қаттиқ карбонат-ангидрид, йод, камфора, нафталинларда С. етарли тезлик билан юз беради; бошқа моддаларда бу жараён одатдаги трада жуда секин боради ва амалда уни сезиб бўлмайди. Модданинг масса бирлигини ўзгармас трада газ ҳолатига ўтказиш учун унга берилиши лозим бўлган иссиқлик солиштирма сублимация иссиқлиги, ўзгармас босимда қаттиқ жисмнинг бевосита газеимон ҳолатга мувозанатий фазавий ўтишидаги тра С. т-раси деб аталади. С. тезлиги, яъни вақт бирлиги давомида газ ҳрлатга ўтган модда массаси унинг асосий кинетик тафеилоти ҳисобланади. Метеорологияда сув буғининг тўғридантўғри муз ҳолатига ўтиши ҳам С. деб юритилади.
С.нинг қаттиқ моддаларни қўшилмалардан тозалашда, космик аппаратларни юқори традан ҳимоялашда ва б.да аҳамияти катта.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.