Sublimatsiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sublimatsiya (lotinça «sublimo» — yuqoriga kötaraman) — moddaning qattiq (kristall) holatdan suyuq holatni çetlab ötib, bevosita gaz holatiga ötişi. Bu jarayon issiqlik yutiliş bilan keçadi va fizikada birinçi tur fazaviy ötişlar qatoriga kiradi, çunki unda moddaning solişturma hajmi özgaradi va ma'lum energiya sarflanadi. Teskari jarayon — gazning suyuq holatga ötmasdan töğridan-töğri qattiq holatga aylanişi — desublimatsiya deb ataladi.12
Fizik mohiyati
13ÖzME'ga köra, barça qattiq jismlar, istisnosiz, ozmi-köpmi sublimatsiyalanadi. Biroq ayrim moddalarda bu jarayon sezilarli tezlikda boradi, köpçiligida esa odatdagi haroratda şunçalik sekin keçadiki, uni amalda payqab bölmaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, qattiq modda buğ bosimi atrofdagi şu modda bugining partsial bosimidan yuqori bölsa, u sublimatsiyalanişi mumkin. Rusça Vikipediyaga köra, sublimatsiya va desublimatsiya moddaning uçlamçi nuqtasiga mos keladigan harorat va bosimdan pastda sodir böladi.
Massa birligidagi moddani özgarmas haroratda gazga aylantiriş uçun zarur issiqlik solişturma sublimatsiya issiqligi deyiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, u eriş va buğlaniş issiqliklarining yiğindisiga teng. Özgarmas bosimda qattiq jism bilan uning bugi muvozanatda bölgan harorat sublimatsiya harorati deb ataladi. ÖzME'ga köra, jarayonning asosiy kinetik körsatkiçi — vaqt birligida gaz holatiga ötgan modda massasi, ya'ni sublimatsiya tezligi.
Misollar
13Qattiq karbonat angidrid («quruq muz»), yod, kamfora va naftalin sublimatsiyaga yaqqol misol böla oladi. Rusça Vikipediyaga köra, quruq muz odatdagi atmosfera bosimida taxminan −78,5 °C da suyuqlanmasdan buğga aylanadi. Yod kristallari qizdirilganda binafşa rangli buğ hosil qiladi. Muz ham sovuqda asta-sekin buğlanib ketadi. Meteorologiyada suv bugining bevosita muzga aylanişi ham sublimatsiya deb yuritiladi; qirov va derazadagi qişki naqşlar şu tarzda paydo böladi.
Qöllanilişi
13ÖzME'ga köra, sublimatsiya qattiq moddalarni aralaşmalardan tozalaşda va kosmik apparatlarni yuqori haroratdan himoyalaşda katta ahamiyatga ega. Rusça Vikipediyaga köra, sanoatda bu jarayon gaz oqimlaridan ayrim moddalarni ajratib oliş, oziq-ovqat va dori-darmonlarni muzlatib quritiş, tovuşdan tez uçadigan apparatlarni issiqlikdan himoyalaş hamda asboblarga himoya qoplamalari surtiş uçun qöllanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sublimatsiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3170 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASublimatsiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3170
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3170
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Сублимация (физика)ru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Sublimationen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 8-jild, 632–633-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 632–633-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.