Suğd adabiyoti
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 791-b. — ziyouz.com
Suğd adabiyoti — suğd tilida yaratilib, bizgaça saqlangan yozma manbalar. Manbalarning asosiy qismi 4— 10-a.larga taalluqli bölib, budda, moniylikka tegişli matnlar, kundalik turmuşga oid hujjatlar, turli yozişmalar, farmon va yorliqlar, suğd astronomik kalendari, Örta Osiyo xalqlari eposlarini taşkil etadi. Turli alifboda bitilgan bu yodgorliklar oromiy yozuvlarida yozilgan bölib, Sinszyan hududidan, şuningdek, Muğ toğidan topilgan (q. Muğ qal'a hujjatlari). Afrosiyob devoriy raslşdagi elçi tasvirida 16 satrdan iborat işonç yorliği yozilgan. Suğd yodgorliklaridan yaxlit bir adabiy-badiiy asar saqlanmagan bölsada, rangorang syujetlardan tuzilgan qoçirim sözlar, hikmatli iboralarga töla maktub va yorliklar suğdlarda boy adabiyot bölganini körsatadi.
Suğd yodgorliklari orasida Rustam haqidagi eposdan parçalar (5—7-a.) katta adabiy qimmatga ega bölib, bularda Rustamning devlar bilan qilgan jangi tasvirlangan. Rustam obrazi avval xalq oğzaki ijodida, keyinçalik yozma adabiyotda yaratildi.
Moniylikka taalluqli suğd matnlari orasida «Kalila va Dimna»dagi «Savdogar va marvarid teşuvçi», «Uç baliq haqida», «Tulki va maymun» masallariga mazmunan yaqin bölgan hikoya va masallar uçraydi. «Xalqlar röyxati» nomli suğd hujjati 8-a.ga oid. Bunda öşa vaqtda Örta Osiyoda yaşagan 21 xalq va elatning nomi berilgan.
Ad.: Bertels Ye. E., Istoriya persidsko-tadjikskoy literaturi, M., I960; Oranskiy I . M ., Vvedeniye v iranskuyu filologiyu, M., 1960; Isohov M., Suğdiyona tarix çorrahasida, T., 1990.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУҒД АДАБИЁТИ — суғд тилида яратилиб, бизгача сақланган ёзма манбалар. Манбаларнинг асосий қисми 4— 10-а.ларга тааллуқли бўлиб, будда, монийликка тегишли матнлар, кундалик турмушга оид ҳужжатлар, турли ёзишмалар, фармон ва ёрлиқлар, суғд астрономик календари, Ўрта Осиё халқлари эпосларини ташкил этади. Турли алифбода битилган бу ёдгорликлар оромий ёзувларида ёзилган бўлиб, Синьцзян ҳудудидан, шунингдек, Муғ тоғидан топилган (қ. Муғ қалъа ҳужжатлари). Афросиёб деворий раслшдаги элчи тасвирида 16 сатрдан иборат ишонч ёрлиғи ёзилган. Суғд ёдгорликларидан яхлит бир адабий-бадиий асар сақланмаган бўлсада, рангоранг сюжетлардан тузилган қочирим сўзлар, ҳикматли ибораларга тўла мактуб ва ёрликлар суғдларда бой адабиёт бўлганини кўрсатади.
Суғд ёдгорликлари орасида Рустам ҳақидаги эпосдан парчалар (5—7-а.) катта адабий қимматга эга бўлиб, буларда Рустамнинг девлар билан қилган жанги тасвирланган. Рустам образи аввал халқ оғзаки ижодида, кейинчалик ёзма адабиётда яратилди.
Монийликка тааллуқли суғд матнлари орасида «Калила ва Димна»даги «Савдогар ва марварид тешувчи», «Уч балиқ ҳақида», «Тулки ва маймун» масалларига мазмунан яқин бўлган ҳикоя ва масаллар учрайди. «Халқлар рўйхати» номли суғд ҳужжати 8-а.га оид. Бунда ўша вақтда Ўрта Осиёда яшаган 21 халқ ва элатнинг номи берилган.
Ад.: Бертельс Е. Э., История персидско-таджикской литературы, М., I960; Оранский И . М ., Введение в иранскую филологию, М., 1960; Исоҳов М., Суғдиёна тарих чорраҳасида, Т., 1990.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.