Sulaymon Stalskiy
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 701-b. — ziyouz.com
Sulaymon Stalskiy (1869.18.5 — Doğiston Respublikasi Qosimkent tumani OşagStal ovuli — 1937.23.11) — lezgin şoiri, oqin. Doğiston xalq şoiri (1934). Kambağal dehqon oilasida tuğilgan. Yoş yetim qolib, 13 yoşidan boşlab rözğor tebratgan. Qariyb 20 y. davomida korandalik qilgan. Doğistonda Sovet davlati uzilkesil örnatilgaç (1920), bolşeviklarga yaqinlaşib, sovet idoralarida xizmat qilgan. 1930 y. da Doğistonda birinçilardan bölib jamoa xöjaligiga a'zo bölib kirgan. Sovet davlati lezgin eli örtasida aşuglik (baxşilik) san'ati bilan maşhur bölgan S.S.ni 20y.lardayoq öz ta'sir doirasiga tortadi va uning ijodiga inqilobiy ğoyalarning kirib kelişiga erişadi. Şuningdek, ijodida 1914—15 y.dayoq közga taşlangan din arboblari va çor amaldorlarini masxara qiluvçi hajviy yönalişni qöllabquvvatlaydi. «Qozilar», «Oqsoqol», «Ikki oyoqli eşak», «Samovar», «Qahatçilik yillarida çirigan jöxori sotgan Vekelar ovullik mulla Ramazon xususida» singari hajviyalari bilan elyurt oğziga tuşgan. S S. 20—30y.larda bolşeviklar buyurtmasi bilan Oktyabr inqilobi va fuqarolar uruşi mavzularida şe'rlar yozadi. An'anaviy xalq şe'riyatining sovet tarğiboti quroliga aylanişi mumkinligi S. S ga bölgan e'tiborning haddan ziyod ösişiga sababçi böladi. M. Gorkiy Sovet yozuvçilarining 1syezdida uni «20-a.ning Gomeri» deb e'lon qiladi va milliy respublikalardagi xalq baxşilari, oqinlari va aşuglarini S.S. dan ibrat olişga çaqiradi.
S.S 1936 y.da lezgin xalq şe'riyati an'analari ruhida «Doğiston» dostonini yozgan. Ijodi 50y.larga qadar özbek maktablarining adabiyot dastur va darsliklaridan mustahkam örin olib kelgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУЛАЙМОН СТАЛЬСКИЙ (1869.18.5 — Доғистон Республикаси Қосимкент тумани ОшагСтал овули — 1937.23.11) — лезгин шоири, оқин. Доғистон халқ шоири (1934). Камбағал деҳқон оиласида туғилган. Ёш етим қолиб, 13 ёшидан бошлаб рўзғор тебратган. Қарийб 20 й. давомида корандалик қилган. Доғистонда Совет давлати узилкесил ўрнатилгач (1920), большевикларга яқинлашиб, совет идораларида хизмат қилган. 1930 й. да Доғистонда биринчилардан бўлиб жамоа хўжалигига аъзо бўлиб кирган. Совет давлати лезгин эли ўртасида ашуглик (бахшилик) санъати билан машҳур бўлган С.С.ни 20й.лардаёқ ўз таъсир доирасига тортади ва унинг ижодига инқилобий ғояларнинг кириб келишига эришади. Шунингдек, ижодида 1914—15 й.даёқ кўзга ташланган дин арбоблари ва чор амалдорларини масхара қилувчи ҳажвий йўналишни қўллабқувватлайди. «Қозилар», «Оқсоқол», «Икки оёқли эшак», «Самовар», «Қаҳатчилик йилларида чириган жўхори сотган Векелар овуллик мулла Рамазон хусусида» сингари ҳажвиялари билан элюрт оғзига тушган. С С. 20—30й.ларда большевиклар буюртмаси билан Октябрь инқилоби ва фуқаролар уруши мавзуларида шеърлар ёзади. Анъанавий халқ шеъриятининг совет тарғиботи қуролига айланиши мумкинлиги С. С га бўлган эътиборнинг ҳаддан зиёд ўсишига сабабчи бўлади. М. Горький Совет ёзувчиларининг 1съездида уни «20-а.нинг Гомери» деб эълон қилади ва миллий республикалардаги халқ бахшилари, оқинлари ва ашугларини С.С. дан ибрат олишга чақиради.
С.С 1936 й.да лезгин халқ шеърияти анъаналари руҳида «Доғистон» достонини ёзган. Ижоди 50й.ларга қадар ўзбек мактабларининг адабиёт дастур ва дарсликларидан мустаҳкам ўрин олиб келган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.