Surgi vositalari

Surgi vositalari - içak peristaltikasini kuçaytirib, iç yurişini tezlaştiradigan modsalar. Sv. içak şilliq pardasi retseptorlar (nerv uçlari) iga qitiqlovçi ta'sir körsatadi. S. v. qabziyatda, odam zaharli moddalardan zaharlanganda içakni tozalaşda, şuningdek, me'daiçak yöllarini tekşiriş, operatsiyaga tayyorlaş va b. xrllarda qöllanadi. Asosan, yöğon içakka ta'sir körsatadigan va butun içak böylab ta'sir etadigan S. v. mavjud. Surunkali qabziyatda, asosan, yöğon içakka ta'sir etadigan S. v. buyuriladi. Ular ösimlik (ravoç, itjumrut, sano) preparatlari bölib, tarkibida antraglikozidlar tutadi. Kimyoviy tuzilişi va ta'siri jixatidan antraglikozidlarga öxşab ketadigan moddalar — fenolftalein va izofeninlar sintez yöli bilan olinadi. Bu guruh vositalari ingiçka içakdagi qazm jarayonini buzmasligi uçun uzoq muddat (yillar mobaynida) qöllanilişi mumkin. Ular har kuni yoki kunora, odatda, keçasi uykudan oldin buyuriladi va 8—12 soatdan keyin ta'sir körsatadi. Tarkibida antraglikozidlar tutuvçi preparatlarga odam örganib qolişi mumkin, şuning uçun ularni birini ikkinçisi bilan almaştirib işlatişga töğri keladi.

Butun içak böylab ta'sir etadigan S. v. ga tuzli surgi va kanakunjut yoği kiradi. Tuzli surgi suvda yaxşi eriydi. U dissotsiatsiyalanganda ionlar me'daiçak yölida yaxşi sörilmaydi. Içakda bu tuzning konsentratsiyasi köpayganda osmotik bosim oşib ketadi, bu öz navbatida suvning içakda sörilişini töxtatib qöyadi. Bu jarayon içakdagi suyuqlik xajmining ortib ketişi bilan boradi. Natijada içak peristaltikasi kuçayib, iç yurişadi. Şuni aytib ötiş kerakki, tuzli surgilar içakda suvdan boşqa moddalarning ham sörilişini töxtatadi. Şu sababli, ular zaharli moddalar me'daiçak yölidan kirib, zaharlaniş yuz berganda davo sifatida işlatiladi.

Kanakunjut moyining ta'siri şunga asoslanganki, u ön ikki barmoq içakda parçalanib, butun içakning şilliq qavati retseptorlarini qitiqlab, peristaltikani kuçaytiradigan moddalar hosil qiladi (q. Ovqat hazm qiliş sistemasi). Tuzli surgilar muntazam işlatilganda, ular içakni ta'sirlantirişi natijasida içak şilliq pardasi yalliğlanişi mumkin. S.v.ni fakat vraç körsatmasiga muvofiq içiş kerak, çunki ba'zi kasalliklar (mas, appenditsit bilan boğliq bölgan kabziyat)sya S.v.ni öz bilgiça içiş yomon oqibatlarga olib kelişi mumkin.