Suv muhofaza zonasi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 648-b. — ziyouz.com
Suv muhofaza zonasi - daryo, kanal, suv ombori va b. suv manbalarini eroziya mahsulotlari, kasal tarqatuvçi mikroorganizmlar, kimyoviy va organik moddalar bilan ifloslanişdan saklaş uçun xizmat qiladigan tabiiy örmon yoki ekilgan daraxtzor mintaqasi. S.m.z. ning kengligi bir neça yuz metrdan önlab kilometrgaça bölişi mumkin. S.m.z. da örmon xöjaligini yuritişning maxsus tartibi joriy qilinadi: qöriqlaş kuçaytiriladi, yoğoç tayyorlaş maqsadlarida daraxt kesiş taqiqlanadi, daraxtlarni faqat örmonzorlarni tiklaş, parvarişini yaxşilaş uçungina kesişga ruxsat etiladi. Örta Osiyoning daryolari — Amudaryo, Sirdaryo va ularning irmoqlari böylab eni 400 m dan 20 km gaça bölgan önlab ming ga maydonda polosa taqiq zona tarzida ajratilgan. Ayniqsa, katta suv omborlari atrofida muhofaza zonalari barpo etişda tabiiy va ekilgan daraxtzorlardan taşqari qişloq xöjaligi. ekinlari ham ekiladi. Bu joylarda xöjalik işlari suv havzasining ifloslaniş xavfini keskin kamaytiradigan holda olib boriladi; tuproq eroziyasiga qarşi almaşlab ekiş joriy qilinadi, keng marza va suv singdirgiç kanallar kabi oddiy gidrotexnika inşootlaridan foydalanadi. Bevosita qirğoq yaqinida yerni haydaş, çorva boqiş va çorvaçilik binolari quriş taqiklanadi. Mac, Kattaqörğon suv omborining S.m.z. deyarli 4 ming ga maydonni egallaydi, undan 3,5 ming ga maydonda daraxtzorlar barpo etilgan (1000 ga ortiği pistazor). Qayroqqum, Jan. Surxon, Toşkent va b. suv omborlari atrofida ham katta S.m.z. taşkil etilgan. Yangi (Çorvoq, Norak, Töxtağul, Oqtepa, Tuyamöyin, Roğun va b.) suv omborlari atrofida ham S.m.z. barpo etilgan (q. Suv muhofaza örmonlari).
Ad.: Raxmanov V.V., Vodoreguliruyuhaya rol lesov, L., 1975; Raxmanov V.V., Lesnaya gidrologiya, M., 1981.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУВ МУҲОФАЗА ЗОНАСИ - дарё, канал, сув омбори ва б. сув манбаларини эрозия маҳсулотлари, касал тарқатувчи микроорганизмлар, кимёвий ва органик моддалар билан ифлосланишдан саклаш учун хизмат қиладиган табиий ўрмон ёки экилган дарахтзор минтақаси. С.м.з. нинг кенглиги бир неча юз метрдан ўнлаб километргача бўлиши мумкин. С.м.з. да ўрмон хўжалигини юритишнинг махсус тартиби жорий қилинади: қўриқлаш кучайтирилади, ёғоч тайёрлаш мақсадларида дарахт кесиш тақиқланади, дарахтларни фақат ўрмонзорларни тиклаш, парваришини яхшилаш учунгина кесишга рухсат этилади. Ўрта Осиёнинг дарёлари — Амударё, Сирдарё ва уларнинг ирмоқлари бўйлаб эни 400 м дан 20 км гача бўлган ўнлаб минг га майдонда полоса тақиқ зона тарзида ажратилган. Айниқса, катта сув омборлари атрофида муҳофаза зоналари барпо этишда табиий ва экилган дарахтзорлардан ташқари қишлоқ хўжалиги. экинлари ҳам экилади. Бу жойларда хўжалик ишлари сув ҳавзасининг ифлосланиш хавфини кескин камайтирадиган ҳолда олиб борилади; тупроқ эрозиясига қарши алмашлаб экиш жорий қилинади, кенг марза ва сув сингдиргич каналлар каби оддий гидротехника иншоотларидан фойдаланади. Бевосита қирғоқ яқинида ерни ҳайдаш, чорва боқиш ва чорвачилик бинолари қуриш тақикланади. Mac, Каттақўрғон сув омборининг С.м.з. деярли 4 минг га майдонни эгаллайди, ундан 3,5 минг га майдонда дарахтзорлар барпо этилган (1000 га ортиғи пистазор). Қайроққум, Жан. Сурхон, Тошкент ва б. сув омборлари атрофида ҳам катта С.м.з. ташкил этилган. Янги (Чорвоқ, Норак, Тўхтағул, Оқтепа, Туямўйин, Роғун ва б.) сув омборлари атрофида ҳам С.м.з. барпо этилган (қ. Сув муҳофаза ўрмонлари).
Ад.: Рахманов В.В., Водорегулируюҳая роль лесов, Л., 1975; Рахманов В.В., Лесная гидрология, М., 1981.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.