Tabiblik

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 12-b. — ziyouz.com

Tabiblik — xalq tabobati asosida bemorlarni davolaş. Şarq xalqlarida bir neça ming yillik tarixga ega bölib, avloddanavlodga ötib, rivojlanib kelgan. Avestodya ta'kidlanişiça, tabiblar qaror topgan qonunqoidalar asosida bemorlarni davolaşgan. Tabiblar odamlarni şunçaki giyoxlar va ma'danlardan tayyorlangan doridarmonlar bilan davolabgina krlmay, hatto köz jarroxligi amaliyotini ham bajarişgan. Örta asrlarda faqat Xorazm va Xurosonda emas, savdo va madaniyat markazi bölgan Samarqand, Buxoro va b. şaharlarda ham tabiblar bemorlarni markazlaşgan sihatgohlarda davolaş bilan şuğullanişgan. Tabiblar zamonasining öqimişli va tibbiyotda ma'lum tajribaga ega kişilari bölgan (q. Soğliqni saqlaş). Nihoyatda tajribali, yetuk, öqimişli tabiblarni xalq hakim deb atagan.

Buqrot (Gippokrat), Jolinus (Galen), Abu Bakr ar Roziy, Abu Ali ibn Sino kabi hakimlar maşhur. 20-a.ning 20y.lariga qadar Özbekistonda tibbiyot öçoği bölmaganligi sababli, T. otadan bolaga ötadigan kasb bölib kelgan. Tabiblar orasida Abu Ali ibn Sinoning «Tib qonunlari» kitobidan foydalanib mahalliy giyoxlardan turli dorilar tayyorlab singançiqqanlarni davolagan obrö-e'tiborlilari talaygina. Toşkentlik akauka tabiblar Vosidxon va Xomidxon Zohidxonovlar tibbiyot sohasida ilmiy risolalar yozişgan, terapiya, gigiyena masalalariga ahamiyat berişgan. Toşkentlik Akmalxon Mahmudxonov, Komil Salimov, Ibrohim Şukurov, samarqandlik Usta Töxta Nazar öğli, buxorolik Burxon Saidov va b. maşxur tabiblar kişilar dardiga malham bölişgan. Ayrim tabiblar esa hayvonlarda tajriba qilib körib, singançiqqanlarni davolaşgan. Tabiblar foydalangan ba'zi bir dorivor vositalar va usullar keyinçalik botanika (dorivor ösimliklar), tibbiyot, zoologiya va b. ilmiy sohalarning rivojlanişiga asos böldi.

Şörolar davrida T. kasbi ma'lum vaqtgaça vraç faoliyatiga zid qöyilib, nihoyatda kamsitib kelindi. Özbekiston mustaqillikka erişgandan söng ilmiy tibbiyot bilan bir qatorda T. kasbi rivoj topib, dorivor ösimliklar bilan köplab kasalliklarni, singançiqqanlarni davolayotgan tabiblar ham faoliyat körsatişadi.

Q.: Soğliqni saqlaş

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАБИБЛИК — халқ табобати асосида беморларни даволаш. Шарқ халқларида бир неча минг йиллик тарихга эга бўлиб, авлодданавлодга ўтиб, ривожланиб келган. Авестодя таъкидланишича, табиблар қарор топган қонунқоидалар асосида беморларни даволашган. Табиблар одамларни шунчаки гиёхлар ва маъданлардан тайёрланган доридармонлар билан даволабгина крлмай, ҳатто кўз жаррохлиги амалиётини ҳам бажаришган. Ўрта асрларда фақат Хоразм ва Хуросонда эмас, савдо ва маданият маркази бўлган Самарқанд, Бухоро ва б. шаҳарларда ҳам табиблар беморларни марказлашган сиҳатгоҳларда даволаш билан шуғулланишган. Табиблар замонасининг ўқимишли ва тиббиётда маълум тажрибага эга кишилари бўлган (қ. Соғлиқни сақлаш). Ниҳоятда тажрибали, етук, ўқимишли табибларни халқ ҳаким деб атаган.

Буқрот (Гиппократ), Жолинус (Гален), Абу Бакр ар Розий, Абу Али ибн Сино каби ҳакимлар машҳур. 20-а.нинг 20й.ларига қадар Ўзбекистонда тиббиёт ўчоғи бўлмаганлиги сабабли, Т. отадан болага ўтадиган касб бўлиб келган. Табиблар орасида Абу Али ибн Синонинг «Тиб қонунлари» китобидан фойдаланиб маҳаллий гиёхлардан турли дорилар тайёрлаб синганчиққанларни даволаган обрў-эътиборлилари талайгина. Тошкентлик акаука табиблар Восидхон ва Хомидхон Зоҳидхоновлар тиббиёт соҳасида илмий рисолалар ёзишган, терапия, гигиена масалаларига аҳамият беришган. Тошкентлик Акмалхон Маҳмудхонов, Комил Салимов, Иброҳим Шукуров, самарқандлик Уста Тўхта Назар ўғли, бухоролик Бурхон Саидов ва б. машхур табиблар кишилар дардига малҳам бўлишган. Айрим табиблар эса ҳайвонларда тажриба қилиб кўриб, синганчиққанларни даволашган. Табиблар фойдаланган баъзи бир доривор воситалар ва усуллар кейинчалик ботаника (доривор ўсимликлар), тиббиёт, зоология ва б. илмий соҳаларнинг ривожланишига асос бўлди.

Шўролар даврида Т. касби маълум вақтгача врач фаолиятига зид қўйилиб, ниҳоятда камситиб келинди. Ўзбекистон мустақилликка эришгандан сўнг илмий тиббиёт билан бир қаторда Т. касби ривож топиб, доривор ўсимликлар билан кўплаб касалликларни, синганчиққанларни даволаётган табиблар ҳам фаолият кўрсатишади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.