Taftazoniy

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165–166-b. — ziyouz.com

Taftazoniy (töliq ismi Muhammad ibn Umar Sa'diddin atTaftazoniy) (1322, Niso yaqinidagi Taftazon qişloği — 1392.12.8, Samarqand) — qomusiy olim. T. qariyb 30 y. (1340 y.dan 1372 y.gaça) davomida Hirot va Movarounnahrning turli şaharlaridagi madrasalarda falsafa va mantikdan dare bergan. Söngra Temur da'vatiga binoan Samarqandga kelib, saroyda xizmat qilgan va umrining oxirigaça şu saroyda yaşab ijod bilan şuğullangan. T.ning nazariy merosi örta asrlar fanining barça sohalarini öz içiga olgan bölib, Qur'on tafsiridan boşqa asarlari arab tilida yozilgan. Buasarlardan 14—16-a.ning 2yarmigaça Movarounnahr va uning atrofidagi madrasalarda öquv qöllanmasi sifatida foydalanilgan. Mantiq, huquq, mat., astronomiyaga doir asarlar yozgan. Bizgaça «Şarh alaqoid» (Abu Hafs Nasafiyning «Aqoid anNasafiy» asariga şarh) «Tahzib almantiq valkalom» («Mantiq va kalomga sayqal beriş»), «asSa'diya» (13-a. oxiri va 14-a. 1yarmida yaşagan Kotibiyning mantiqqa oid «aşŞamsiya» risolasiga yozilgan şarh), «almutavval» (Nutq san'atiga oid «Keng talqin»), «Muxtasar almaoniy» (ritorikaga oid «Qisqaça ma'nolar»), «alIrşod alhodiy» (arab tili grammatikasiga oid «Yöl boşlovçi rahbar»), «Maqosid attolibin» (falsafa va kalomga oid «Tolibi ilmlarning maqsadlari»), «Risola fi zavoye almusallas» («Uçburçakning burçaklari haqida risola») kabi asarlari yetib kelgan. T. özidan oddin ötgan mutafakkirlarning asarlariga turli şarhlar yozgan. Jumladan Naysaburiyning «Arifmetika haqida quyoşiy risola» asariga 2ta şarh yozgan: birinçisi — «Quyoş risola» (1389), ikkinçisi — «Uçburçak burçaklari haqida risola» bölib, birinçisining geometrik qismini şarhlaydi.

Ad.: Ma'naviyat yulduzlari, T., 2001.

Sevara Saburova.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАФТАЗОНИЙ (тўлиқ исми Муҳаммад ибн Умар Саъдиддин атТафтазоний) (1322, Нисо яқинидаги Тафтазон қишлоғи — 1392.12.8, Самарқанд) — қомусий олим. Т. қарийб 30 й. (1340 й.дан 1372 й.гача) давомида Ҳирот ва Мовароуннаҳрнинг турли шаҳарларидаги мадрасаларда фалсафа ва мантикдан даре берган. Сўнгра Темур даъватига биноан Самарқандга келиб, саройда хизмат қилган ва умрининг охиригача шу саройда яшаб ижод билан шуғулланган. Т.нинг назарий мероси ўрта асрлар фанининг барча соҳаларини ўз ичига олган бўлиб, Қуръон тафсиридан бошқа асарлари араб тилида ёзилган. Буасарлардан 14—16-а.нинг 2ярмигача Мовароуннаҳр ва унинг атрофидаги мадрасаларда ўқув қўлланмаси сифатида фойдаланилган. Мантиқ, ҳуқуқ, мат., астрономияга доир асарлар ёзган. Бизгача «Шарҳ алақоид» (Абу Ҳафс Насафийнинг «Ақоид анНасафий» асарига шарҳ) «Таҳзиб алмантиқ валкалом» («Мантиқ ва каломга сайқал бериш»), «асСаъдия» (13-а. охири ва 14-а. 1ярмида яшаган Котибийнинг мантиққа оид «ашШамсия» рисоласига ёзилган шарҳ), «алмутаввал» (Нутқ санъатига оид «Кенг талқин»), «Мухтасар алмаоний» (риторикага оид «Қисқача маънолар»), «алИршод алҳодий» (араб тили грамматикасига оид «Йўл бошловчи раҳбар»), «Мақосид аттолибин» (фалсафа ва каломга оид «Толиби илмларнинг мақсадлари»), «Рисола фи завое алмусаллас» («Учбурчакнинг бурчаклари ҳақида рисола») каби асарлари етиб келган. Т. ўзидан оддин ўтган мутафаккирларнинг асарларига турли шарҳлар ёзган. Жумладан Найсабурийнинг «Арифметика ҳақида қуёший рисола» асарига 2та шарҳ ёзган: биринчиси — «Қуёш рисола» (1389), иккинчиси — «Учбурчак бурчаклари ҳақида рисола» бўлиб, биринчисининг геометрик қисмини шарҳлайди.

Ад.: Маънавият юлдузлари, Т., 2001.

Севара Сабурова.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.