Sa'diddin Taftazoniy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sa'diddin Taftazoniy (töliq ismi Muhammad ibn Umar Sa'diddin at-Taftazoniy; 1322–1392) — örta asrlarda yaşagan qomusiy olim, kalom, mantiq, huquq, arab tili grammatikasi va nutq san'ati (baloğat) böyiça köplab asarlar muallifi. ÖzME'ga köra, u 1322-yilda Niso yaqinidagi Taftazon qişloğida tuğilgan va 1392-yil 12-avgustda Samarqandda vafot etgan. Rusça Vikipediyada esa uning vafoti 1390-yil deb körsatilgan va u Seraxsda dafn etilgani aytilgan.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Taftazoniy qariyb 30 yil davomida — 1340-yildan 1372-yilgaça — Hirot va Movarounnahrning turli şaharlaridagi madrasalarda falsafa va mantiqdan dars bergan. Rusça Vikipediyaga köra, u taniqli ilohiyotçilar al-Iyjiy va Qutbiddin ar-Roziydan ta'lim olgan, Hirot va Ğijduvonda işlagan, Jonibekxon taklifi bilan Saroyda, söngra Şerozda Şoh Şujo saroyida bölgan.
Keyinçalik Amir Temur da'vati bilan Samarqandga kelgan va umrining oxirigaça uning saroyida xizmat qilib, ilmiy ijod bilan şuğullangan. Rusça Vikipediyaga köra, Ibn Hajar al-Asqaloniy uning vafoti bilan «Şarqda ilm tugadi» degan; tarixçi Ibn Xaldun esa Misrda Taftazoniyning aqliy ilmlarga oid köp asarlarini körganini va ular muallifning keng bilimidan dalolat berişini yozgan.
Ilmiy merosi
13ÖzME'ga köra, Taftazoniy merosi örta asr fanining deyarli barça sohalarini qamrab olgan; Qur'on tafsiridan taşqari asarlarining asosiy qismi arab tilida yozilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Qur'onga forsça tafsir yozgan va Sa'diyning «Böston» asarini fors tilidan turkiy tilga ögirgan. Uning birinçi maşhur asari — az-Zanjoniy kitobiga yozilgan şarh — muallif 16 yoşida yakunlangan.
Bizgaça yetib kelgan asarlari orasida ÖzME quyidagilarni sanaydi:
- «Şarh al-aqoid» — Abu Hafs Nasafiyning «Aqoid an-Nasafiy» asariga şarh;
- «Tahzib al-mantiq val-kalom» («Mantiq va kalomga sayqal beriş»);
- «as-Sa'diya» — Kotibiyning mantiqqa oid «aş-Şamsiya» risolasiga şarh;
- «al-Mutavval» («Keng talqin») va «Muxtasar al-ma'oniy» («Qisqaça ma'nolar») — nutq san'atiga oid;
- «al-Irşod al-hodiy» — arab tili grammatikasiga oid;
- «Maqosid at-tolibin» — falsafa va kalomga oid;
- «Risola fi zavoya al-musallas» («Uçburçakning burçaklari haqida risola»).
ÖzME'ga köra, Taftazoniy özidan oldingi olimlar asarlariga ham şarhlar bitgan, jumladan Naysaburiyning arifmetikaga oid risolasiga ikki şarh yozgan. Rusça Vikipediyaga köra, «Maqosid» asari ustozi al-Iyjiyning «Mavoqif» kitobi namunasida yaratilgan, «Şarh al-aqoid»da esa makon va zamonning atomar tuzilişi haqidagi qaraşlar ham bayon etilgan. U hanafiy va şofi'iy mazhablariga oid huquqiy asarlarga ham şarhlar yozgan.
Ta'siri
13ÖzME'ga köra, Taftazoniy asarlari 14-asrdan 16-asrning ikkinçi yarmigaça Movarounnahr va unga qöşni hududlardagi madrasalarda darslik sifatida öqitilgan. Rusça Vikipediyada qayd etilişiça, uning kitoblari asrlar davomida Usmonli madrasalarida öquv qöllanmasi bölib xizmat qilgan, Eron madrasalarida esa hozirgaça örganiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sa'diddin Taftazoniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4251 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASa'diddin Taftazoniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4251
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4251
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Сад ад-дин ат-Тафтазаниru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 165–166-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 165–166-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.