Taftiş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 166-b. — ziyouz.com
Taftiş — 1) bölib ötgan iş, hodisa va b. yuzasidan yoki haqiqiy ahvolni aniqlaş maqsadida ötkaziladigan tekşiruv; 2) korxona, kompaniya, taşkilot, muassasalar moliyaxöjalik faoliyatini, mansabdor şaxslarning xizmat faoliyatini, hujjatlar, byudjet muassasalarida byudjetdan ajratilgan mablağlarning maqsadli sarflanişi; buxgalteriya yozuvlarining töğri yuritilişini tekşiriş; nazorat qiliş omillaridan biri. T.ning umumiy tartibi va vazifalari hukumat qarorlari va tegişli nazorat idoralarining qöllanmalarida, kompaniya, firma ustavlarida belgilab köyiladi. Qonunlar, nizomlar, yöriqnomalarga rioya qilinişi, hujjatlarning töğriligi va ularda haqiqiy ahvol obyektiv aks ettirilgani, qoidabuzarliklar, soliklarning töğri tölanganligi, hujjatlar böyiça qayd etilgan tovarmoddiy boyliklarning mavjudligi T. qilinadi. Rejalaştirilgan işlarning bajarilişini tekşiriş; xöjalik operatsiyalarining qonunga muvofikligi, moliya va smeta intizomiga rioya qilinişini tekşiriş; davlat yoki xöjalik mulkining himoya qilinişini nazorat qiliş, buxgalteriya hisobining töğriligi va buxgalteriya yozuvlarining sifatli rasmiylaştirilişini tekşiriş muhim ahamiyatga ega. Vakolatli davlat organlari, maxsus audit firmalari (q. Auditorlik xizmati), aksiyadorlik jamiyatlarining taftiş komissiya (qömita)lari tomonidan ötkaziladi. T.ning tezkor (muntazam, davriy ötkaziladigan), yalpi (kompleks, har tomonlama), rejali va b. turlari bor. Özbekiston Respublikasining 1998 y. 24 dek.da qabul qilingan. «Xöjalik yurituvçi subyektlar faoliyatini davlat tomonidan nazorat qiliş töğrisida» qonunida T. ötkazişning tartibi va huquqiy asoslari belgilab berilgan.
Toşpölat Mirzayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАФТИШ — 1) бўлиб ўтган иш, ҳодиса ва б. юзасидан ёки ҳақиқий аҳволни аниқлаш мақсадида ўтказиладиган текширув; 2) корхона, компания, ташкилот, муассасалар молияхўжалик фаолиятини, мансабдор шахсларнинг хизмат фаолиятини, ҳужжатлар, бюджет муассасаларида бюджетдан ажратилган маблағларнинг мақсадли сарфланиши; бухгалтерия ёзувларининг тўғри юритилишини текшириш; назорат қилиш омилларидан бири. Т.нинг умумий тартиби ва вазифалари ҳукумат қарорлари ва тегишли назорат идораларининг қўлланмаларида, компания, фирма уставларида белгилаб кўйилади. Қонунлар, низомлар, йўриқномаларга риоя қилиниши, ҳужжатларнинг тўғрилиги ва уларда ҳақиқий аҳвол объектив акс эттирилгани, қоидабузарликлар, соликларнинг тўғри тўланганлиги, ҳужжатлар бўйича қайд этилган товармоддий бойликларнинг мавжудлиги Т. қилинади. Режалаштирилган ишларнинг бажарилишини текшириш; хўжалик операцияларининг қонунга мувофиклиги, молия ва смета интизомига риоя қилинишини текшириш; давлат ёки хўжалик мулкининг ҳимоя қилинишини назорат қилиш, бухгалтерия ҳисобининг тўғрилиги ва бухгалтерия ёзувларининг сифатли расмийлаштирилишини текшириш муҳим аҳамиятга эга. Ваколатли давлат органлари, махсус аудит фирмалари (қ. Аудиторлик хизмати), акциядорлик жамиятларининг тафтиш комиссия (қўмита)лари томонидан ўтказилади. Т.нинг тезкор (мунтазам, даврий ўтказиладиган), ялпи (комплекс, ҳар томонлама), режали ва б. турлари бор. Ўзбекистон Республикасининг 1998 й. 24 дек.да қабул қилинган. «Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятини давлат томонидан назорат қилиш тўғрисида» қонунида Т. ўтказишнинг тартиби ва ҳуқуқий асослари белгилаб берилган.
Тошпўлат Мирзаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.