Takina Xotun

Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 72-b. — ziyouz.com

Takina Xotun TAKINA XOTUN, Tegina begim. Tegina Mohbegim (taxm. 1318, Buxoro —1353, hoz. Şahrisabz) — Amir Temurning onasi. Amir Muham-mad Tarağayning xotini. Örta asr manbalari, xususan, Fasih Havofiyning «Mujmali Fasihiy» asa-rida keltirilişiça, T.x. Buxoro ula-molarining peşvosi mavlono Sadr aş-Şari'a Ubaydullohal-Buxoriy ibn Toj aş-Şari'a Mahmud ibn Ahmad al-Mah-bubiy al-Buxoriyning qizi bölgan. T.x.ning bobosi «Tojaş-Şari'a» («Şa-riat toji»), otasi «Salr aş-Şari'a» («Şariat uluği»), amakisi Mahmud «Burhon aş-Şari'-a» (Şariat hujjati») kabi mö'tabar unvonlarga sazovor bölgan.

T.x. 16 yoşida Keş amiri Muhammad Tarağaybekka uzatilgan (1334). Keyinçalik yaratilgan «Qissai Temur» («Malfuzoti Temuriy»), «Temur qissasi» va Toşkentlik tarixçi Salohiddin Toş-kandiyning «Temurnoma» (1908) asarida T.x. hayotiga oid ayrim ma'lumotlar mavjud. «Temurnoma»da bölajak sohib-qiron Amir Temurning tavallud topiş (1336 y. 9 apr.da) tafsilotlari taq-dirning ilohiy hukmi sifatida tasvirlangan. Amir Temurning kelajakda buyuk inson bölib yetişuvida onasining hissasi katta bölgan. T.x. erining vafoti (1360)dan ança avvat qazo qilgan (1353).

Sohibqiron Amir Temur keyinçalik onasi va otasi dafn etilgan Keşdagi oilaviy xilxona ustida muhtaşam maqbara qurdirgan. Amir Temur katta öğli Jahongir Mirzo 20 yoşida vafot etgaç (1376), uni ota-onasining qabri yonida dafn etgan. Sohibqiron onasi xotirasiga atab, Keşda maşhur Oqsaroyni bunyod ettirgan va Buxorodagi Çaşmai Ayyub maqbarasini ta'mirlatgan.

Ad.: Fasix Xavafi. Mudjmal-i fasixi., T., 1980; Temurnoma (Amir Temur Köra-gon jangnomasi]. T., 1990; Şarafiddin Ali Yazdiy., Zafarnoma, T.. 1997; Amir Temur Köragon, Qissai Temur («Malfuzoti Temuriy»), T., 2000.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАКИНА ХОТУН, Тегина бегим. Тегина Моҳбегим (тахм. 1318, Бухоро —1353, ҳоз. Шаҳрисабз) — Амир Темурнинг онаси. Амир Муҳам-мад Тарағайнинг хотини. Ўрта аср манбалари, хусусан, Фасиҳ Ҳавофийнинг «Мужмали Фасиҳий» аса-рида келтирилишича, Т.х. Бухоро ула-моларининг пешвоси мавлоно Садр аш-Шариъа Убайдуллоҳал-Бухорий ибн Тож аш-Шариъа Маҳмуд ибн Аҳмад ал-Маҳ-бубий ал-Бухорийнинг қизи бўлган. Т.х.нинг бобоси «Тожаш-Шариъа» («Ша-риат тожи»), отаси «Салр аш-Шариъа» («Шариат улуғи»), амакиси Маҳмуд «Бурҳон аш-Шариъ-а» (Шариат ҳужжати») каби мўътабар унвонларга сазовор бўлган.

Т.х. 16 ёшида Кеш амири Муҳаммад Тарағайбекка узатилган (1334). Кейинчалик яратилган «Қиссаи Темур» («Малфузоти Темурий»), «Темур қиссаси» ва Тошкентлик тарихчи Салоҳиддин Тош-кандийнинг «Темурнома» (1908) асарида Т.х. ҳаётига оид айрим маълумотлар мавжуд. «Темурнома»да бўлажак соҳиб-қирон Амир Темурнинг таваллуд топиш (1336 й. 9 апр.да) тафсилотлари тақ-дирнинг илоҳий ҳукми сифатида тасвирланган. Амир Темурнинг келажакда буюк инсон бўлиб етишувида онасининг ҳиссаси катта бўлган. Т.х. эрининг вафоти (1360)дан анча авват қазо қилган (1353).

Соҳибқирон Амир Темур кейинчалик онаси ва отаси дафн этилган Кешдаги оилавий хилхона устида муҳташам мақбара қурдирган. Амир Темур катта ўғли Жаҳонгир Мирзо 20 ёшида вафот этгач (1376), уни ота-онасининг қабри ёнида дафн этган. Соҳибқирон онаси хотирасига атаб, Кешда машҳур Оқсаройни бунёд эттирган ва Бухородаги Чашмаи Айюб мақбарасини таъмирлатган.

Ад.: Фасих Хавафи. Муджмал-и фасихи., Т., 1980; Темурнома (Амир Темур Кўра-гон жангномаси]. Т., 1990; Шарафиддин Али Йаздий., Зафарнома, Т.. 1997; Амир Темур Кўрагон, Қиссаи Темур («Малфузоти Темурий»), Т., 2000.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.