Takina Xotun
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Takina Xotun, boşqa manbalarda Tegina begim yoki Tegina Mohbegim (taxminan 1318–1353) — Amir Temurning onasi, Keş hokimi Amir Muhammad Tarağayning rafiqasi. ÖzME'ga köra, u taxminan 1318-yilda Buxoroda tuğilgan va 1353-yilda hozirgi Şahrisabz (Keş) şahrida vafot etgan. Uning hayoti haqidagi ma'lumotlar kam va asosan keyingi davr tarixiy asarlari orqali yetib kelgan.12
Kelib çiqişi
13ÖzME'ga köra, örta asr manbalari, ayniqsa Fasih Havofiyning «Mujmali Fasihiy» asari Takina Xotunni Buxoro ulamolarining peşvosi Sadr aş-Şari'a Ubaydulloh al-Buxoriyning qizi sifatida körsatadi. Uning oilasi diniy ilm sohasida obröli bölgan: ÖzME'ga köra, bobosi «Toj aş-Şari'a» («Şariat toji»), otasi «Sadr aş-Şari'a» («Şariat uluği»), amakisi Mahmud esa «Burhon aş-Şari'a» («Şariat hujjati») kabi faxriy unvonlarga ega bölgan.
Inglizça Vikipediyada boşqa bir an'ana qayd etilgan: temuriylar saroyida yaratilgan rivoyatlarga köra, Takina Xotun Çingizxon avlodidan bölgan. Bu ikki ma'lumot turli manbalarga tayanadi va tarixçilar orasida bir xil talqin qilinmaydi.
Hayoti
13ÖzME ma'lumotiga köra, Takina Xotun 16 yoşida, 1334-yilda Keş amiri Muhammad Tarağaybekka turmuşga çiqqan. Inglizça Vikipediya Tarağayni turk-möğul barlos qabilalar birlaşmasining nisbatan kiçik amirlaridan biri deb ta'riflaydi. Ularning öğli Amir Temur, ÖzME'ga köra, 1336-yil 9-aprelda tuğilgan.
Takina Xotunning hayotiga oid ayrim lavhalar keyinçalik yozilgan «Qissai Temur» («Malfuzoti Temuriy»), «Temur qissasi» hamda toşkentlik tarixçi Salohiddin Toşkandiyning 1908-yilda yozilgan «Temurnoma» asarida uçraydi. ÖzME'ga köra, «Temurnoma»da Temurning dunyoga kelişi taqdirning ilohiy hukmi sifatida bayon etilgan. ÖzME Amir Temurning buyuk şaxs bölib yetişişida onasining hissasi katta bölganini ta'kidlaydi.
Takina Xotun erta, 1353-yilda vafot etgan; eri Muhammad Tarağay esa undan ança keyin, 1360-yilda olamdan ötgan.
Xotirasi
13ÖzME'ga köra, Amir Temur keyinçalik Keşda ota-onasi dafn etilgan oilaviy xilxona ustiga muhtaşam maqbara qurdirgan. 1376-yilda yigirma yoşida vafot etgan katta öğli Jahongir Mirzoni ham bobosi va buvisining qabri yoniga dafn ettirgan. Sohibqiron onasi xotirasiga atab Keşda maşhur Oqsaroy saroyini bunyod ettirgan, Buxorodagi Çaşmai Ayyub maqbarasini esa ta'mirlatgan.
Takina Xotun haqidagi ma'lumotlar Fasih Havofiyning «Mujmali Fasihiy», Şarafiddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma» va boşqa temuriylar davri asarlarida saqlangan. Temuriylar sulolasi tarixida u sulola asosçisining onasi sifatida hurmat bilan tilga olinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Takina Xotun // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4247 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATakina Xotun. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4247
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4247
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Tekina Khatunen.wikipedia.org
- 2Özbekça Vikipediya: Takina xotunuz.wikipedia.org
- 3ÖzME, Qöşimça, 72-b.manbaa.uz · ÖzME, Qöşimça, 72-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.