Qazağon
SaqlaşBoşqa nomlari: Qazaghan
Öqiş: 2 daqiqa
Qazağon (Qazağan, amir Qozağon; vafoti 1357/58) — Movarounnahr amiri. U 1346–1358-yillarda Çiğatoy ulusining amalda hukmdori bölgan va xon unvonini olmay, amir unvoni bilan çeklangan.
Kelib çiqişi
13Qazağonning nasabi asosan noma'lum. Ingliz tilidagi maqolada V. V. Bartoldning fikri keltirilgan: u Qazağon qavçin (kauçin) qabilasidan bölişi ehtimoldan xoli emas, deb yozgan, ammo oldingi asarlarida uni turkiy amir deb atagan. Fors manbalarida u Movarounnahrning «turkiy» amirlari qatorida tilga olinadi. Ingliz tilidagi maqolaga köra, u 1345-yilgaça qoraunaslar amiri bölgan; bu mansabga meros orqali emas, tayinlaş yöli bilan kelgan bölişi mumkin.
Hokimiyat tepasiga kelişi
13Qazağon çingiziy Qozonxonga qarşi isyonga boş böldi. Inglizça maqolaga köra, u 1345-yilda isyon kötarib mağlub bölgan, keyingi yili esa xonni öldirgan. Rusça maqolada Qozonxon 1346-yilda jangda halok bölgani, Qazağon esa jangda közidan öq tegib ayrilgani aytiladi. Şundan söng çingiziy xonlar nomigagina hukmdor bölib qoldi.
Qonuniylikni saqlaş uçun Qazağon çingiziylardan özi tanlagan xonlarni taxtga ötqazdi: avval Donişmandçani, söng Bayonqulixonni. Uning nomidan tanga zarb etilgan.
Boşqaruvi
13Özbekça maqolada u mamlakatni adolat bilan boşqariş, yurt osoyiştaligini saqlaşga e'tibor qaratgani aytiladi. Rusça maqolada uning davrida şariatning mustahkamlangani qayd etilgan. Inglizça maqolaga köra, ulus qabilalarning böşaşgan ittifoqiga aylangan, Qazağon asosan ulusning janubiy qismidagi qabilalar sodiqligiga tayangan.
Tarixiy manbalarda yozilişiça, u qişni Soli Saroy va Qoratur mavzelarida, yozni Munk (hozirgi Baljuvon) şahrida ötkazgan, köp vaqtini ovga sarflagan.
Harbiy yurişlari
13Hirot ustiga yuriş manbalarda turliça taqdim etilgan. Özbekça maqolaga köra, 1351–52-yillarda u Hirot yaqinida Malik Husayn laşkarini tormor etgan; keyinroq Malik Husayn Qazağon huzuriga kelib, söng Hirot taxtini qayta egallagan. Rusça maqolada 1351-yildagi Hirotga bosqin tilga olinadi. Inglizça maqolaga köra, arlot va arpardi qabilalarining Kartlar hujumidan şikoyati sababli Qazağon janubiy qabilalar bilan jazo yurişi uyuştirgan, ittifoq Hirotni talagan. Şuningdek, inglizça maqolada u 1350 yoki 1351-yilda Dehli sultoniga yordamga bir neça ming qöşin yuborgani va Şimoliy Hindistonga bosqin qilgani aytilgan. Öğli Abdulloh Samarqanddan laşkar tortib Xorazmni zabt etgani ham qayd qilinadi.
Vafoti
13Qazağon 1357/58-yilda ov paytida öldirilgan. Özbekça maqolaga köra, uni öranaytiyon qabilasidan bölgan kuyovi Qutluğ Temur Börildoy öğli öldirgan; keyin amir Kayxusrav boşliq amirlar Qutluğ Temurni Qunduz atrofida öldirgan. Rusça maqolada fitna Tuglug Temur va Xisrav-Bayonquli tomonidan uyuştirilgani yoziladi. Inglizça maqolada qotil avvalgi qoraunas amiri Börildoyning öğli bölib, Qazağon unga Börildoy tumanini bermagani uçun ğazablangan, deyiladi. Qazağon örniga öğli Abdulloh ötirdi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Qazağon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1390 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAQazağon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1390
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1390
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q1737471wikidata.org · P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi)
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.