Tantal rudalari
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 103–104-b. — ziyouz.com
Tantal rudalari - tarkibidagi Ta konsentratsiyasi sanoatda foydalaniş uçun texnik imkoniyat yetarli va iqtisodiy jihatdan foydali bölgan birikma va mikdordagi tabiiy mineral hosilalar. T.r.da tantal tarkibli 50 dan ortiq mineral bor. T.r. haqiqiy T.r. va kompleksli tantalniobiy rudalariga (q. Niobiy rudalari) bölinadi. T.r.ning asosiy minerallari: kolumbittantalit, tantalit va man gantantalit, vojinit, mikrolit vab. Tantalniobiy rudalarining asosiy minerallari: kolumbit, gatçettolit, piroxlor, loparit, iksiolit. Bulardan Nb bilan birga nisbatan qimmatbaho Ta qazib olinadi. T.r.da Ta2O5 ning örtaça miqdori 0,012 — 0,03%, ba'zan 0,24% (BernikLeyk, Kanada): tantalniobiy rudalari tarkibida T2O5 0,02— 0,05% böladi. T.r. konlarining bir neça xil asosiy sanoat va genetik konlari mavjud. Natrolitiy tipidagi nodir metalli pegmatitlarda (q. Pegmatitlar) T.r. albit, mikroklin, kvars, kam darajada spodumen yoki petalitdan, bir neça yuz m dan 1—2 km gaça bölgan zonal tomirli tanalardan iborat. Tantalli minerallaniş Ta2O5: Nb2O5 1:1 dan 3:1 gaça bölgan nisbatda bölib, kolumbittantalit, vojinit, iksiolit, mikrolit va b. guruhlar minerallaridan tarkib topgan. Nodir metalli tantalli granitlar (apogranitlar) katta bölmagan ştoklar va litiyli slyudalar hamda topaz bilan boyitilgan, özida yupqa xolxolli kolumbittantalit, mikrolitlar bölgan mikroklinkvarsalbitli granitlar gumbazlaridan tuzilgan. Pegmatitlarning buzilişi natijasida yuzaga kelgan nuraş pusti, dellyuvialallyuvial va allyuvial soçmalar özida kassiterit va kolumbittantalit minerallar guruhini taşkil qiladi. Loparit tarkibli nefelinlisiyenitlar luyavirit, foyalitlardan tarkib topgan. Undan taşqari, karbonatitli va ular bilan assotsiatsiyadagi forsteritapatitmagnetitli jinslardan; mikroklinalbitli rebikit işqorli granitlar va granosiyenitlardan iborat kompleksli tantalniobiy rudali konlardan sanoatda foydalaniladi. Ozroq mikdordagi tantallar greyzenli konlardagi volframitlardan olinadi. T.r. gravitatsion metod bilan boyitiladi; juda oz xolxollik bölganda flotatsiya metodi qöllaniladi. Konsentratlari 13—15% (3 nav) dan 26% (2 nav) gaça va 40% Ta2O5(1 nav); tantalniobiy rudalaridan olinadigan Ta2O50,4— 0,6% dan 1 — 4% gaça böladi. T.r. xorijda Manitoba, BernikLeyk (Kanada), Paraiba, RiuGrandiduNorti (Braziliya), Şaba (Kongo Demokratik Respublikasi) va b. konlarda mavjud.
Q.: Niobiy rudalari, Pegmatitlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАНТАЛ РУДАЛАРИ - таркибидаги Та концентрацияси саноатда фойдаланиш учун техник имконият етарли ва иқтисодий жиҳатдан фойдали бўлган бирикма ва микдордаги табиий минерал ҳосилалар. Т.р.да тантал таркибли 50 дан ортиқ минерал бор. Т.р. ҳақиқий Т.р. ва комплексли танталниобий рудаларига (қ. Ниобий рудалари) бўлинади. Т.р.нинг асосий минераллари: колумбиттанталит, танталит ва ман гантанталит, вожинит, микролит ваб. Танталниобий рудаларининг асосий минераллари: колумбит, гатчеттолит, пирохлор, лопарит, иксиолит. Булардан Nb билан бирга нисбатан қимматбаҳо Та қазиб олинади. Т.р.да Та2О5 нинг ўртача миқдори 0,012 — 0,03%, баъзан 0,24% (БерникЛейк, Канада): танталниобий рудалари таркибида Т2О5 0,02— 0,05% бўлади. Т.р. конларининг бир неча хил асосий саноат ва генетик конлари мавжуд. Натролитий типидаги нодир металли пегматитларда (қ. Пегматитлар) Т.р. альбит, микроклин, кварц, кам даражада сподумен ёки петалитдан, бир неча юз м дан 1—2 км гача бўлган зонал томирли таналардан иборат. Танталли минералланиш Та2О5: Nb2O5 1:1 дан 3:1 гача бўлган нисбатда бўлиб, колумбиттанталит, вожинит, иксиолит, микролит ва б. гуруҳлар минералларидан таркиб топган. Нодир металли танталли гранитлар (апогранитлар) катта бўлмаган штоклар ва литийли слюдалар ҳамда топаз билан бойитилган, ўзида юпқа холхолли колумбиттанталит, микролитлар бўлган микроклинкварцальбитли гранитлар гумбазларидан тузилган. Пегматитларнинг бузилиши натижасида юзага келган нураш пусти, деллювиалаллювиал ва аллювиал сочмалар ўзида касситерит ва колумбиттанталит минераллар гуруҳини ташкил қилади. Лопарит таркибли нефелинлисиенитлар луявирит, фоялитлардан таркиб топган. Ундан ташқари, карбонатитли ва улар билан ассоциациядаги форстеритапатитмагнетитли жинслардан; микроклинальбитли ребикит ишқорли гранитлар ва граносиенитлардан иборат комплексли танталниобий рудали конлардан саноатда фойдаланилади. Озроқ микдордаги танталлар грейзенли конлардаги вольфрамитлардан олинади. Т.р. гравитацион метод билан бойитилади; жуда оз холхоллик бўлганда флотация методи қўлланилади. Концентратлари 13—15% (3 нав) дан 26% (2 нав) гача ва 40% Та2О5(1 нав); танталниобий рудаларидан олинадиган Та2О50,4— 0,6% дан 1 — 4% гача бўлади. Т.р. хорижда Манитоба, БерникЛейк (Канада), Параиба, РиуГрандидуНорти (Бразилия), Шаба (Конго Демократик Республикаси) ва б. конларда мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.