Tantalniobatlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 105-b. — ziyouz.com
Tantalniobatlar — minerallar guruhi — Ta, Mlarning Fe, Mn, Ca, Na, nodir yer elementlari va boşkalar bilan tabiiy kompleks birikmalari. Granit, pegmatit, karbonatitlarda aksessor mineral körinişida uçraydi. Ta, Nb, Y larning rudalari. Umumlaşgan formulasi AnBmXp, bunda A — kationlari yirik yoki örtaça ölçamda. T.n. sinfi 100 dan ortiq mineral va ularning xillarini kamrab olgan. Asosiy minerallari: kolumbit, tantalit, loparit, piroxlor, iksiolit, samarskit, evksenit, mikrolit va b. T.n. strukturasining asosida A guruhi kationlari bilan özaro boğlangan niobiyli (tantalli) — kislorodli oktaedrlar yotadi. U, Th va TR tarkibli T.n. metamiktli, kuçli radioaktivli bölib, özida özgaruvçan mikdorda suv saklaydi; polimorfli modifikatsiyasi köp. T.n. mayda xolxollik hosil qilib, yirik körinişda kam uçraydi (kristallari loparit, piroxlor, kolumbittantalit uçun xos). Rangi qora, töq qönğir, qönğirsariq; mangantantalit puşti, simpsonit oç sariq rangda. Odatda, yarim şaffof, şişadek yaltiraydi, metamiktli xillari — smolasimon yaltiroq. Qattikligi 4,5— 8, köpinça 5—6, metamiktli T.n.niki bundan kamroq. Ziçligi 3,5—9 g/sm3 (Ta va Ti miqdoriga boğliq). Fe, Mn va TR tarkibli T.n. kuçsiz magnitli. T.n.— nefelinli siyenitlarda, granitlarda aksessor mineral; granitli va işqorli pegmatitlarda, nodir metalli albitlaşgan granitlar, dala şpatli metasomatitlar, karbonatitlar, luyavritlar va foyyaitlarda yuqori konsentratsiya hosil qiladi (q. Niobiy rudalari, Tantal rudalari).
Q.: Niobiy rudalari, Tantal rudalari
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАНТАЛНИОБАТЛАР — минераллар гуруҳи — Та, МЬларнинг Fe, Mn, Ca, Na, нодир ер элементлари ва бошкалар билан табиий комплекс бирикмалари. Гранит, пегматит, карбонатитларда акцессор минерал кўринишида учрайди. Та, Nb, Y ларнинг рудалари. Умумлашган формуласи AnBmXp, бунда А — катионлари йирик ёки ўртача ўлчамда. Т.н. синфи 100 дан ортиқ минерал ва уларнинг хилларини камраб олган. Асосий минераллари: колумбит, танталит, лопарит, пирохлор, иксиолит, самарскит, эвксенит, микролит ва б. Т.н. структурасининг асосида А гуруҳи катионлари билан ўзаро боғланган ниобийли (танталли) — кислородли октаэдрлар ётади. U, Th ва TR таркибли Т.н. метамиктли, кучли радиоактивли бўлиб, ўзида ўзгарувчан микдорда сув саклайди; полиморфли модификацияси кўп. Т.н. майда холхоллик ҳосил қилиб, йирик кўринишда кам учрайди (кристаллари лопарит, пирохлор, колумбиттанталит учун хос). Ранги қора, тўқ қўнғир, қўнғирсариқ; мангантанталит пушти, симпсонит оч сариқ рангда. Одатда, ярим шаффоф, шишадек ялтирайди, метамиктли хиллари — смоласимон ялтироқ. Қаттиклиги 4,5— 8, кўпинча 5—6, метамиктли Т.н.ники бундан камроқ. Зичлиги 3,5—9 г/см3 (Та ва Ti миқдорига боғлиқ). Fe, Mn ва TR таркибли Т.н. кучсиз магнитли. Т.н.— нефелинли сиенитларда, гранитларда акцессор минерал; гранитли ва ишқорли пегматитларда, нодир металли альбитлашган гранитлар, дала шпатли метасоматитлар, карбонатитлар, луявритлар ва фойяитларда юқори концентрация ҳосил қилади (қ. Ниобий рудалари, Тантал рудалари).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.