Tehron

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 351–352-b. — ziyouz.com

Tehron - Eron poytaxti. Mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazi. Elburs toğining jan. etagida, 1100—1300 m balandlikda joylaşgan. Iklimi subtropik kontinental iqlim. Örtaça t-ra yanv.da 2°, iyulda 29—30°. Örtaça yillik yoğin 240 mm. Texron ostonining ma'muriy markazi. Aholisi 6,7 mln. kişi (1997). Transport yöllarining muhim tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatda işlab çiqariladigan sanoat mahsuloti qiymatining 1/3 qismi T.ga töğri keladi. Maşinasozlikning turli sohalari, xususan, avtomobilsozlik, tayyor qismlardan avtomobil yiğiş, radio va teleapparaturalar, maişiy elektr asboblari işlab çiqariş., ta'mirlaşmexanika, metallsozlik, neftni qayta işlaş, sement, oziq-ovqat, töqimaçilik, kimyo sanoati, oynaşişa, çinnifayans korxonalari bor. Hunarmandçilik (yoğoç öymakorligi, çilangarlik, metall va zargarlik buyumlari tayyorlaş, gilam töqiş va b.) rivojlangan.

T. 12-a.da Ray ş. yaqinidagi manzilgoh örnida barpo qilingan. 14-a.dan yirik savdo markaziga aylandi. 1722 y.da şaharni afğonlar vayron qilgan, birok, tezda tiklangan. 1786 y.da Qojarlar sulolasi hukmdori Muhammadşoğ T.ni poytaxt deb e'lon qilgan. 1870—72 y.larda şahar ança kengaydi, yangi qurilişlar amalga oşirildi. Şahar 20-a. örtalaridan tez sur'atlarda rivojlandi. 1943 y.daT.da 3 ittifokçi davlat — SSSR, AQŞ, Buyuk Britaniya hukumati boşliqlarining konferensiyasi (Tehron konferensiyasi) bölib ötgan.

T. yangi va eski şahar qismlaridan iborat. Şahar köçalari keng, zamonaviy binolar, ma'muriy idoralar, elçixonalar, mehmonxonalar qurilgan. Istirohat boğlari, xiyobonlar barpo etilgan. Me'moriy yodgorliklardan Şoh masjid, Madrasa, saroylar saqlangan. Guliston saroyida (18-a. oxiri — 19-a.) oltin, kumuşga öyib işlangan noyob buyumlar, gilamlar saqlanadi. Tehron unti, Milliy va texnologiya untlari, tibbiyot inti, kutubxonalar, arxeologiya, etnografiya muzeylari, kartinalar galereyasi, opera va balet teatri, san'at maktabi va h.k. bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТЕҲРОН - Эрон пойтахти. Мамлакатнинг иқтисодий ва маданий маркази. Эльбурс тоғининг жан. этагида, 1100—1300 м баландликда жойлашган. Иклими субтропик континентал иқлим. Ўртача т-ра янв.да 2°, июлда 29—30°. Ўртача йиллик ёғин 240 мм. Техрон остонининг маъмурий маркази. Аҳолиси 6,7 млн. киши (1997). Транспорт йўлларининг муҳим тугуни. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга. Мамлакатда ишлаб чиқариладиган саноат маҳсулоти қийматининг 1/3 қисми Т.га тўғри келади. Машинасозликнинг турли соҳалари, хусусан, автомобилсозлик, тайёр қисмлардан автомобиль йиғиш, радио ва телеаппаратуралар, маиший электр асбоблари ишлаб чиқариш., таъмирлашмеханика, металлсозлик, нефтни қайта ишлаш, цемент, озиқ-овқат, тўқимачилик, кимё саноати, ойнашиша, чиннифаянс корхоналари бор. Ҳунармандчилик (ёғоч ўймакорлиги, чилангарлик, металл ва заргарлик буюмлари тайёрлаш, гилам тўқиш ва б.) ривожланган.

Т. 12-а.да Рай ш. яқинидаги манзилгоҳ ўрнида барпо қилинган. 14-а.дан йирик савдо марказига айланди. 1722 й.да шаҳарни афғонлар вайрон қилган, бирок, тезда тикланган. 1786 й.да Қожарлар сулоласи ҳукмдори Муҳаммадшоғ Т.ни пойтахт деб эълон қилган. 1870—72 й.ларда шаҳар анча кенгайди, янги қурилишлар амалга оширилди. Шаҳар 20-а. ўрталаридан тез суръатларда ривожланди. 1943 й.даТ.да 3 иттифокчи давлат — СССР, АҚШ, Буюк Британия ҳукумати бошлиқларининг конференцияси (Теҳрон конференцияси) бўлиб ўтган.

Т. янги ва эски шаҳар қисмларидан иборат. Шаҳар кўчалари кенг, замонавий бинолар, маъмурий идоралар, элчихоналар, меҳмонхоналар қурилган. Истироҳат боғлари, хиёбонлар барпо этилган. Меъморий ёдгорликлардан Шоҳ масжид, Мадраса, саройлар сақланган. Гулистон саройида (18-а. охири — 19-а.) олтин, кумушга ўйиб ишланган ноёб буюмлар, гиламлар сақланади. Теҳрон унти, Миллий ва технология унтлари, тиббиёт инти, кутубхоналар, археология, этнография музейлари, картиналар галереяси, опера ва балет театри, санъат мактаби ва ҳ.к. бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.