Tektonitlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 227–228-b. — ziyouz.com
Tektonitlar — Yerning çuqur qatlamlaridagi kuçlar ta'sirida minerallari muayyan yönalişdagi holatni egallagan toğ jinslarining umumiy nomi. Odatda, bunday ta'sir kayta kristallaniş, parçalaniş (milonitlar, tektonik brekçiyalar), varaqsimonlikni hosil bölişi bilan birga sodir böladi. Petrostruktura taxlili (q. Petrotektonika) yordamida deformatsiyaning ketma-ket bosqiçlarini va dinamometamorfizm vaqtida harakatga keladigan siqilayotgan va parçalanayotgan kuçlanişlarning yunalişlari aniqlanadi. Minerallarning yönaliş xususiyatiga qarab T. modda harakatining differensial tipini aks ettiruvçi 3 guruhga bölinadi: plastinkasimon minerallar (slyuda va b.) sirpaniş yuzasi bilan parallel joylaşib, varaqsimonlik hosil qiladi; minerallarda sirpaniş 2 özaro kesişgan yuzada sodir böladi; burmalarning yönalişi böyiça joylaşgan zarralar öq atrofida aylanadi. T. bulaklari, odatda burçakli, ötkir qirrali şaklga ega bölib, sirpaniş yuzasi bilan qoplangan, egiluvçan toğ jinslari bölaklari (jumladan serpentinitlar) aksari yumaloqlangan böladi. Limonitlar paleozoy va proterozoy tof jinslari orasida uçraydi. Limonitlaşgan spilitlar va talkka aylana boşlagan ofiolitli T. Sulton Uvays toğlarida uçraydi.
Q.: Petrotektonika
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕКТОНИТЛАР — Ернинг чуқур қатламларидаги кучлар таъсирида минераллари муайян йўналишдаги ҳолатни эгаллаган тоғ жинсларининг умумий номи. Одатда, бундай таъсир кайта кристалланиш, парчаланиш (милонитлар, тектоник брекчиялар), варақсимонликни ҳосил бўлиши билан бирга содир бўлади. Петроструктура тахлили (қ. Петротектоника) ёрдамида деформациянинг кетма-кет босқичларини ва динамометаморфизм вақтида ҳаракатга келадиган сиқилаётган ва парчаланаётган кучланишларнинг йуналишлари аниқланади. Минералларнинг йўналиш хусусиятига қараб Т. модда ҳаракатининг дифференциал типини акс эттирувчи 3 гуруҳга бўлинади: пластинкасимон минераллар (слюда ва б.) сирпаниш юзаси билан параллел жойлашиб, варақсимонлик ҳосил қилади; минералларда сирпаниш 2 ўзаро кесишган юзада содир бўлади; бурмаларнинг йўналиши бўйича жойлашган зарралар ўқ атрофида айланади. Т. булаклари, одатда бурчакли, ўткир қиррали шаклга эга бўлиб, сирпаниш юзаси билан қопланган, эгилувчан тоғ жинслари бўлаклари (жумладан серпентинитлар) аксари юмалоқланган бўлади. Лимонитлар палеозой ва протерозой tof жинслари орасида учрайди. Лимонитлашган спилитлар ва талькка айлана бошлаган офиолитли Т. Султон Увайс тоғларида учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.