Tektonitlar
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tektonitlar — Yer qa'ridagi kuçlar ta'sirida deformatsiyaga uçrab, minerallari muayyan yönalişda tartiblangan toğ jinslarining umumiy nomi. Bunday jinslarning içki tuzilişi (teksturasi) ular boşdan keçirgan deformatsiya tarixini aks ettiradi. Atama struktur Geologiya va petrologiyada qöllanadi.12
Ta'rifi
13ÖzME'ga köra, tektonitlarda minerallarning yönalişli joylaşuvi odatda qayta kristallaniş, jinsning parçalanişi va varaqsimon (slanetssimon) tuzilişning hosil bölişi bilan birga yuz beradi. Inglizça Vikipediya ham tektonitlarni metamorfik yoki tektonik deformatsiyaga uçragan, tuzilişida qattiq holatdagi plastik oqiş izlari aniq körinadigan jinslar deb ta'riflaydi: yassi plastinkasimon minerallar (masalan, slyuda yoki grafit) parallel joylaşib qatlamlilik hosil qiladi, ingiçka prizmasimon kristallar esa bir çiziq böylab tizilib, çiziqli tuzilişni yuzaga keltiradi.
Hosil bölişi
13Rusça Vikipediyaga köra, tektonitlar yer pöstidagi yoriqlar (uzilmalar) zonasida hosil böladi. Yer yuzasiga yaqin joyda, past bosim va haroratda mört deformatsiya ustun turadi — jins maydalanib, tektonik brekçiyalar yoki kataklazitlar paydo böladi. 10—15 km çuqurlikda, yuqori bosim va 250—350 daraja haroratda esa plastik deformatsiya ustunlik qilib, jins donalari mayda agregatga aylanadi va milonitlar hosil böladi. Uzilma böylab harakat davomida şaroit özgarsa, tektonitlar eski tuzilişni qisman saqlab, unga yangi belgilarni qöşadi.
Tasnifi
13ÖzME'ga köra, minerallarning yönalişiga qarab tektonitlar modda harakatining turli xillarini aks ettiruvçi uç guruhga bölinadi: plastinkasimon minerallar sirpaniş tekisligiga parallel joylaşgan jinslar; sirpaniş özaro kesişuvçi ikki tekislikda yuz bergan jinslar; zarralari burmalar yönalişi böyiça öq atrofida aylangan jinslar. Inglizça Vikipediya zamonaviy tasnifda S-tektonitlar (tekis tuzilişi ustun), L-tektonitlar (çiziqli tuzilişi ustun) va L-S tektonitlarni ajratadi; köp milonitlar oxirgi guruhga kiradi.
Örganilişi
13ÖzME'ga köra, petrostruktura tahlili yordamida deformatsiyaning ketma-ket bosqiçlari hamda dinamometamorfizm paytida ta'sir etgan siquvçi va siljituvçi kuçlanişlar yönalişi aniqlanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, bu tahlil metamorfizmning keyingi bosqiçlarini tiklaş imkonini ham beradi.
Özbekistonda
13ÖzME'ga köra, milonitlar paleozoy va proterozoy toğ jinslari orasida uçraydi; Özbekistonda ular Sulton Uvays toğlarida qayd etilgan, bu yerda spilitlar va talkka aylana boşlagan ofiolitlardan hosil bölgan tektonitlar bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tektonitlar // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2959 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATektonitlar. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2959
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2959
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Тектонитыru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Tectoniteen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.