Temir yöl
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 254–255-b. — ziyouz.com
Temir yöl — 1) yölovçi va yuklarni taşiydigan, texnika vositalari va inşootlari (poyezdlar, vagonlar, styalar, avtomatika va telemexanika qurilmalari dispetçerlik xizmati va b.) majmui bilan jihozlangan transport korxonasi. Vazifasiga qarab, umumiy foydalaniladigan (magistral); sanoat transporti, ruda konlari va b. joylarda işlatiladigan; şahar t.y. (tramvay, metropoliten); izlari oraliğining kengligiga qarab, keng izli va tor izli böladi. Relslar oraligi 1676 mm (Hindiston, Ispaniya, Argentina, Çili va b.), 1520 mm (Rossiya, Özbekiston va b.), 1435 mm (Yevropaning köpçilik mamlakatlari, Kanada, AQŞ), 1067 mm (Yaponiya, Indoneziya va b.); 2) t.y. transporti qatnaydigan relsli iz; ustki qurilma, yer polotnosi va sun'iy inşootlardan iborat. Ustki qurilma relslar, rels birikmalari, strelkali ötkazgiçlar, şpal, bruslar va ballast qatlamlaridan iborat. Yer polotnosi kötarma va öymalardan iborat bölib, yöl ustki qurilmasiga zamin bölib xizmat qiladi. Sun'iy inşootlarga T.y. köpriklari, tonnellar, viaduk, drenaj quvurlari, tirgak devorlar va b. kiradi. T.y. yoqalab yöl belgilari (kilometrlar, piketlar va şu kabilar) örnatiladi (yana q. Temir yöl transporti).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕМИР ЙЎЛ — 1) йўловчи ва юкларни ташийдиган, техника воситалари ва иншоотлари (поездлар, вагонлар, стялар, автоматика ва телемеханика қурилмалари диспетчерлик хизмати ва б.) мажмуи билан жиҳозланган транспорт корхонаси. Вазифасига қараб, умумий фойдаланиладиган (магистрал); саноат транспорти, руда конлари ва б. жойларда ишлатиладиган; шаҳар т.й. (трамвай, метрополитен); излари оралиғининг кенглигига қараб, кенг изли ва тор изли бўлади. Рельслар оралиги 1676 мм (Ҳиндистон, Испания, Аргентина, Чили ва б.), 1520 мм (Россия, Ўзбекистон ва б.), 1435 мм (Европанинг кўпчилик мамлакатлари, Канада, АҚШ), 1067 мм (Япония, Индонезия ва б.); 2) т.й. транспорти қатнайдиган рельсли из; устки қурилма, ер полотноси ва сунъий иншоотлардан иборат. Устки қурилма рельслар, рельс бирикмалари, стрелкали ўтказгичлар, шпал, бруслар ва балласт қатламларидан иборат. Ер полотноси кўтарма ва ўймалардан иборат бўлиб, йўл устки қурилмасига замин бўлиб хизмат қилади. Сунъий иншоотларга Т.й. кўприклари, тоннеллар, виадук, дренаж қувурлари, тиргак деворлар ва б. киради. Т.й. ёқалаб йўл белгилари (километрлар, пикетлар ва шу кабилар) ўрнатилади (яна қ. Темир йўл транспорти).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.