Test
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 339-b. — ziyouz.com
Test (ing. test — sinaş, tekşiriş) (psixologiyada) — şaxsning aqliy taraqqiyoti, qobiliyati, irodaviy sifatlari, şuningdek, uning boşqa ruhiy xususiyatlarini tekşirişda qöllaniladigan qisqa standart maşklar. Ijtimoiy amaliyotda T. odamning qanday kasbhunar egallaşi mumkinligi, uning kasbga layokati yoki layoqatsizligini, iste'dodli yoki akdi zaifligini aniqlaşda, muayyan hamkorlikdagi faoliyatga şaxslarni saralaşda keng qöllaniladi. Uning yerdamida tajribaning ilmiylik darajasi, kafolatligi, tekşiriluvlarning mahorati, qiziqişi, töplangan amaliy ma'lumotlarning haqqoniyligi, işonçlilik körsatkiçi bir neça mezonlarga asoslanib tax,lil qilinadi. T.ning nazariy asoslarini ingliz psixologi Fransis Galton (1822—1911) işlab çiqqan (1883). «T.» terminini birinçi marta amerika psixologi Jeyms Kettell (1860— 1944) qöllangan (1890). U T.lar yerdamida tanaga ta'sir etuvçi qözğatuvçilarning idrok qilinişi vaqtini, refleks tezligini, reaksiya muddatlarini, teriga ta'sir ötkazişda hosil böluvçi oğriq sezgilarini, harflar qatorini esda olib qoliş darajalarini aniklaş mumkin, deb hisobladi. Fransuz psixologi A. Bine va uning şogirdi T. Simon insonning akliy ösişi va iste'dodi darajalarini ölçaş imkoniyati borligi ğoyasini olğa surganidan keyin akliy T.lar nazariyasi keng yoyidsi. Mikdoriy ma'lumotlarni statistika metodikalari yerdamida hisoblab çiqiş yuzaga keldi. Amerikalik Lyuis Permen (1877—1955) insonlarning akliy qobiliyatlarini uzluksiz 50 y. davomida örgangan.
Hoz. davrda T.lar quyidagi turlarga ajratiladi: maqsadga erişuv T.lari (bilimlarni ölçaşga qaratilgan); akliy T.lar (zehn, aklidroq, aklzakovat, iste'dodni aniklaşga yönaltirilgan); ijodiyot T.lari (ijodkorlik, bunyod etişlik darajalarini tekşiruvçi); mezoniy möljal T.lari (öquv yoki kasbiy bilimlar va topşiriklarni qaysi könikma, malaka, xattiharakat tizimi orqali ölçaş mumkinligi); şaxsga oid T.lar (xususiyat, bezovtalaniş, sifat, fazilat, xislatlarni ölçaşga aloqador); proyeksiyaviy T.lar (taşqi ta'sirsiz şaxs özini özi oşkor qilişiga möljallangan) va b.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕСТ (инг. test — синаш, текшириш) (психологияда) — шахснинг ақлий тараққиёти, қобилияти, иродавий сифатлари, шунингдек, унинг бошқа руҳий хусусиятларини текширишда қўлланиладиган қисқа стандарт машклар. Ижтимоий амалиётда Т. одамнинг қандай касбҳунар эгаллаши мумкинлиги, унинг касбга лаёкати ёки лаёқатсизлигини, истеъдодли ёки акди заифлигини аниқлашда, муайян ҳамкорликдаги фаолиятга шахсларни саралашда кенг қўлланилади. Унинг ердамида тажрибанинг илмийлик даражаси, кафолатлиги, текширилувларнинг маҳорати, қизиқиши, тўпланган амалий маълумотларнинг ҳаққонийлиги, ишончлилик кўрсаткичи бир неча мезонларга асосланиб тах,лил қилинади. Т.нинг назарий асосларини инглиз психологи Франсис Гальтон (1822—1911) ишлаб чиққан (1883). «Т.» терминини биринчи марта америка психологи Жеймс Кэттелл (1860— 1944) қўлланган (1890). У Т.лар ердамида танага таъсир этувчи қўзғатувчиларнинг идрок қилиниши вақтини, рефлекс тезлигини, реакция муддатларини, терига таъсир ўтказишда ҳосил бўлувчи оғриқ сезгиларини, ҳарфлар қаторини эсда олиб қолиш даражаларини аниклаш мумкин, деб ҳисоблади. Француз психологи А. Бине ва унинг шогирди Т. Симон инсоннинг аклий ўсиши ва истеъдоди даражаларини ўлчаш имконияти борлиги ғоясини олға сурганидан кейин аклий Т.лар назарияси кенг ёйидци. Микдорий маълумотларни статистика методикалари ердамида ҳисоблаб чиқиш юзага келди. Америкалик Льюис Пермен (1877—1955) инсонларнинг аклий қобилиятларини узлуксиз 50 й. давомида ўрганган.
Ҳоз. даврда Т.лар қуйидаги турларга ажратилади: мақсадга эришув Т.лари (билимларни ўлчашга қаратилган); аклий Т.лар (зеҳн, аклидроқ, аклзаковат, истеъдодни аниклашга йўналтирилган); ижодиёт Т.лари (ижодкорлик, бунёд этишлик даражаларини текширувчи); мезоний мўлжал Т.лари (ўқув ёки касбий билимлар ва топширикларни қайси кўникма, малака, хаттиҳаракат тизими орқали ўлчаш мумкинлиги); шахсга оид Т.лар (хусусият, безовталаниш, сифат, фазилат, хислатларни ўлчашга алоқадор); проекциявий Т.лар (ташқи таъсирсиз шахс ўзини ўзи ошкор қилишига мўлжалланган) ва б.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.