Tibbiyot deontologiyasi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 362–363-b. — ziyouz.com
Tibbiyot deontologiyasi - tibbiyot xodimlarining kasbga aloqador etikasi, doridarmon, umuman davoning ta'sirini oşirişga karatilgan xulqatvor taomillari. Deontologiya, ya'ni kişining xulqi, odobi haqidagi tuşunça 16-a.ning boşlarida ingliz faylasufi va iqtisodçisi I. Bentam tomonidan taomilga kiritilgan. T.d.ga oid ma'lumotlar uzoqtarixga ega. Aslida, T.d. keng falsafiy mazmunga ega bölib, bir qança yönalişlardan iborat:
— şifokor bilan bemor örtasidagi;
— şifokor bilan bemorning yaqin kişilari örtasidagi munosabat;
— şifokorning ğamkasblari bilan munosabati va h.k.
T.d.ga vraçning sir saklaşi, bemorning hayoti va soğliği uçun tibbiyot xodimining javobgarligi, tibbiyot xodimlarining özaro munosabati masalalari va b. kiradi. T.d.ga muvofiq, tibbiyot xodimi bemorga katta e'tibor berişi, uning soğliğini tiklaş yoki azobini yengillatiş uçun butun bilimini sarflaşi, bemorga uning soğliği haqidagi faqat foyda keltira oladigan ma'lumotlarni aytişi (q. Psixoterapiya), bemorning vraç bilan sirdoş bölişiga erişuvi zarur. Bemorning kasalligi haqida uning iştirokida hamkasblari bilan sözlaşişi yaramaydi.
T.d.ning tibbiyot amaliyotida töğri joriy qilinişi, şifokorning ongi, saviyasi, madaniyati, dunyoqaraşi, bilim va qaysi jamiyatda yaşayotganligi bilan çambarças boğliq. Kişilik jamiyatining turli davrlarida deontologik munosabatlar turliça keçgan, u zamon talabiga moye ravişda özgarib borgan.
T.d. tibbiyot xodimlaridan yuksak insoniy fazilatlar, sofdillik, ziyraklik, odamiylik va b.ga ega bölişni taqozo etadi. T.d. xalqaro kodeksini Xalqaro vraçlar jamiyati tasdikdagan (1949, Jeneva). Özbekiston Respublikasida tibbiyot intini bitiruvçilar «Özbekiston şifokori»ning qasamyodini qabul qiladilar (1996 y.dan).
Ad.: Qosimov E. Y., Şifokorning nutq madaniyati va bemor bilan muloqot san'ati, T., 2002.
Q.: Psixoterapiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИББИЁТ ДЕОНТОЛОГИЯСИ - тиббиёт ходимларининг касбга алоқадор этикаси, доридармон, умуман давонинг таъсирини оширишга каратилган хулқатвор таомиллари. Деонтология, яъни кишининг хулқи, одоби ҳақидаги тушунча 16-а.нинг бошларида инглиз файласуфи ва иқтисодчиси И. Бентам томонидан таомилга киритилган. Т.д.га оид маълумотлар узоқтарихга эга. Аслида, Т.д. кенг фалсафий мазмунга эга бўлиб, бир қанча йўналишлардан иборат:
— шифокор билан бемор ўртасидаги;
— шифокор билан беморнинг яқин кишилари ўртасидаги муносабат;
— шифокорнинг ғамкасблари билан муносабати ва ҳ.к.
Т.д.га врачнинг сир саклаши, беморнинг ҳаёти ва соғлиғи учун тиббиёт ходимининг жавобгарлиги, тиббиёт ходимларининг ўзаро муносабати масалалари ва б. киради. Т.д.га мувофиқ, тиббиёт ходими беморга катта эътибор бериши, унинг соғлиғини тиклаш ёки азобини енгиллатиш учун бутун билимини сарфлаши, беморга унинг соғлиғи ҳақидаги фақат фойда келтира оладиган маълумотларни айтиши (қ. Психотерапия), беморнинг врач билан сирдош бўлишига эришуви зарур. Беморнинг касаллиги ҳақида унинг иштирокида ҳамкасблари билан сўзлашиши ярамайди.
Т.д.нинг тиббиёт амалиётида тўғри жорий қилиниши, шифокорнинг онги, савияси, маданияти, дунёқараши, билим ва қайси жамиятда яшаётганлиги билан чамбарчас боғлиқ. Кишилик жамиятининг турли даврларида деонтологик муносабатлар турлича кечган, у замон талабига мое равишда ўзгариб борган.
Т.д. тиббиёт ходимларидан юксак инсоний фазилатлар, софдиллик, зийраклик, одамийлик ва б.га эга бўлишни тақозо этади. Т.д. халқаро кодексини Халқаро врачлар жамияти тасдикдаган (1949, Женева). Ўзбекистон Республикасида тиббиёт интини битирувчилар «Ўзбекистон шифокори»нинг қасамёдини қабул қиладилар (1996 й.дан).
Ад.: Қосимов Э. Й., Шифокорнинг нутқ маданияти ва бемор билан мулоқот санъати, Т., 2002.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.