Tillitlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 390-b. — ziyouz.com
Tillitlar (ing. tillite, till — valun gili) — muzlik yotqiziklari, morenalar. Ziçlaşgan, saralanmagan hosilalar bölib, dağal çaqiq jinslardan tarkib topgan, ba'zan metamorfizmga uçragan. T. tarkibida valunlar bölgan mayda donador massadan iborat. Dengiz çökindilari va muzning tarqalişi natijasida hosil böladigan dengiz T. (akvatillitlar) va pastki katlamdagi tub jinslarning harakatdagi muzlarida ularning tarkibida aks etadigan kontinental T. farq qilinadi. T. qad. muzlanişning qoldiklari bölib (q. Paleoiqlimşunoslik), ular erta proterozoydan va deyarli hamma kontinentlarda keçki proterozoy qatlamlarigaça ma'lum. T.ning gorizontlari Şarqiy Yevropa platformasining yuqori rifey qatlamlari, Afrika, Avstraliya, Xitoy, Örta Ural va Tyanşanning keçki proterozoy qatlamlarida uçraydi. T.ning qalinligi önlab va yuzlab m ga yetadi. T. dan stratigrafiya, paleogeografiya muammolarini yeçişda hamda çökindi foydali qazilmalari (temir rudasi) konlarini başoratlaşda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТИЛЛИТЛАР (инг. tillite, till — валун гили) — музлик ётқизиклари, мореналар. Зичлашган, сараланмаган ҳосилалар бўлиб, дағал чақиқ жинслардан таркиб топган, баъзан метаморфизмга учраган. Т. таркибида валунлар бўлган майда донадор массадан иборат. Денгиз чўкиндилари ва музнинг тарқалиши натижасида ҳосил бўладиган денгиз Т. (акватиллитлар) ва пастки катламдаги туб жинсларнинг ҳаракатдаги музларида уларнинг таркибида акс этадиган континентал Т. фарқ қилинади. Т. қад. музланишнинг қолдиклари бўлиб (қ. Палеоиқлимшунослик), улар эрта протерозойдан ва деярли ҳамма континентларда кечки протерозой қатламларигача маълум. Т.нинг горизонтлари Шарқий Европа платформасининг юқори рифей қатламлари, Африка, Австралия, Хитой, Ўрта Урал ва Тяньшаннинг кечки протерозой қатламларида учрайди. Т.нинг қалинлиги ўнлаб ва юзлаб м га етади. Т. дан стратиграфия, палеогеография муаммоларини ечишда ҳамда чўкинди фойдали қазилмалари (темир рудаси) конларини башоратлашда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.