Tlaskala
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 428–429-b. — ziyouz.com
Tlaskala — Meksikalat ştat. Mayd. 3,9 ming km2. Aholisi 962,6 ming kişi (2000). Ma'muriy markazi — Tlaskala ş. Meksika toğligining jan.da joylaşgan. Relyefi bal. 2000—4000 mli vulkanik platodan iborat. Ştatning jan.şarqida Malinçe söngan vulkani (4461 m) bor. Iqlimi toğ tropik, qurğoqçil iklim, yillik yoğin 600 mm çamasida. Örtaça va oylik tralar 10—12° dan 16—18° gaça. Kserofit ösimliklar ösadi. T. iqtisodiy jihatdan nisbatan qoloq ştatlardan. Q.x.da makkajöxori, dukkakli ekinlar, sabzavotlar ekiladi, eçki va qöy boqiladi. T.y. orqali Mexiko va Puebla ş.lari bilan boğlangan. TMK22 (Toşkent, Moskva, Kuba nomlari boş harflaridan) — örtapişar pomidor navi. Özbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoşkaçilik intida Özbekiston, Rossiya va Kuba olimlari hamkorligida Xeyns va L178 navlarini çatiştirib yaratilgan (Ye.Yermolova, V.F.Pivovarov, S.T,Pessova, G.I.Klenova, 1986). Duragaylarning 1—2avlodi sinovlari va tanlaş Toşkentda, 3avlodini sinaş Kubada, 4—7avlodi sinovlari Toşkentda ötkazilgan. Tupi, şoxlanişi örtaça, bal. 65—70 sm, mevasi yirik (120—145 g), çöziq yumaloq, yuzasi silliq, pusti va eti qattiq, rangi qizil, taşişga çidamli. Tupida uzok, turib qolsa ham sifati buzilmaydi. Tarkibida quruq modda 5,6%, qand 3,2%, S vitaminni 27 mg %.
Uruği issiqxonalarda fev. 3dekadasida sepilib, köçati Toşkent viloyatida apr. 2dekadasidan mayning 2 dekadasigaça 90x25 yoki 110x70x20 sm sxemasida ekiladi. Uruği unib çiqqaç mevasi 120—125 kunda pişadi. Hosildorligi 450—700 s/ga. 1990 y.da davlat reyestriga kiritilgan. Özbekistonning hamma viloyatlari, Qirğiziston, Tojikistonda ekiladi. Uzok, masofalarga taşişga çidamli.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЛАСКАЛА — Мексикалат штат. Майд. 3,9 минг км2. Аҳолиси 962,6 минг киши (2000). Маъмурий маркази — Тласкала ш. Мексика тоғлигининг жан.да жойлашган. Рельефи бал. 2000—4000 мли вулканик платодан иборат. Штатнинг жан.шарқида Малинче сўнган вулкани (4461 м) бор. Иқлими тоғ тропик, қурғоқчил иклим, йиллик ёғин 600 мм чамасида. Ўртача ва ойлик тралар 10—12° дан 16—18° гача. Ксерофит ўсимликлар ўсади. Т. иқтисодий жиҳатдан нисбатан қолоқ штатлардан. Қ.х.да маккажўхори, дуккакли экинлар, сабзавотлар экилади, эчки ва қўй боқилади. Т.й. орқали Мехико ва Пуэбла ш.лари билан боғланган. ТМК22 (Тошкент, Москва, Куба номлари бош ҳарфларидан) — ўртапишар помидор нави. Ўзбекистон сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик интида Ўзбекистон, Россия ва Куба олимлари ҳамкорлигида Хейнц ва Л178 навларини чатиштириб яратилган (Е.Ермолова, В.Ф.Пивоваров, С.Т,Песцова, Г.И.Кленова, 1986). Дурагайларнинг 1—2авлоди синовлари ва танлаш Тошкентда, 3авлодини синаш Кубада, 4—7авлоди синовлари Тошкентда ўтказилган. Тупи, шохланиши ўртача, бал. 65—70 см, меваси йирик (120—145 г), чўзиқ юмалоқ, юзаси силлиқ, пусти ва эти қаттиқ, ранги қизил, ташишга чидамли. Тупида узок, туриб қолса ҳам сифати бузилмайди. Таркибида қуруқ модда 5,6%, қанд 3,2%, С витаминни 27 мг %.
Уруғи иссиқхоналарда фев. 3декадасида сепилиб, кўчати Тошкент вилоятида апр. 2декадасидан майнинг 2 декадасигача 90x25 ёки 110x70x20 см схемасида экилади. Уруғи униб чиққач меваси 120—125 кунда пишади. Ҳосилдорлиги 450—700 ц/га. 1990 й.да давлат реестрига киритилган. Ўзбекистоннинг ҳамма вилоятлари, Қирғизистон, Тожикистонда экилади. Узок, масофаларга ташишга чидамли.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.