Toblaş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 430–431-b. — ziyouz.com
Toblaş (metallurgiyada) — material (asosan, metall) larga termik (issiqlik) işlovi beriş; material (mas., pölat)ni yuqori tragaça (mas., 1600° gaça) qizdirib, şu trada ma'lum vaqt tutib turiş va tez sovitiş. Materialning yuqori traga xos holatini saqlab qoliş yoki uni sekin sovitilganda yuz berişi mumkin bölgan zararli jarayonlarning oldini oliş (söndiriş) uçun amalga oşiriladi. T. yuqori tradagi barqaror holati past tradagi barqaror holatidan farq qiladigan (mas., kristall strukturadagi) materiallar uçun yaraydi. T. natijasida hosil böladigan strukturalar faqat nisbiy jihatdangina barqaror böladi, qizdirilganidan keyin barqarorroq holatga ötadi. Metallar (şu jumladan, eskirtirilgan metallar), ularning qotişmalari, şişa, suyuq holatdagi moddalar va b. tabiiy şaroitda yoki muayyan texnologik jarayonlarda toblanadi. Materiallar içida eng köp toblanadigan metall pölat hisoblanadi (q. Pölatni toblaş).
Q.: Pölatni toblaş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОБЛАШ (металлургияда) — материал (асосан, металл) ларга термик (иссиқлик) ишлови бериш; материал (мас., пўлат)ни юқори трагача (мас., 1600° гача) қиздириб, шу трада маълум вақт тутиб туриш ва тез совитиш. Материалнинг юқори трага хос ҳолатини сақлаб қолиш ёки уни секин совитилганда юз бериши мумкин бўлган зарарли жараёнларнинг олдини олиш (сўндириш) учун амалга оширилади. Т. юқори традаги барқарор ҳолати паст традаги барқарор ҳолатидан фарқ қиладиган (мас., кристалл структурадаги) материаллар учун ярайди. Т. натижасида ҳосил бўладиган структуралар фақат нисбий жиҳатдангина барқарор бўлади, қиздирилганидан кейин барқарорроқ ҳолатга ўтади. Металлар (шу жумладан, эскиртирилган металлар), уларнинг қотишмалари, шиша, суюқ ҳолатдаги моддалар ва б. табиий шароитда ёки муайян технологик жараёнларда тобланади. Материаллар ичида энг кўп тобланадиган металл пўлат ҳисобланади (қ. Пўлатни тоблаш).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.