Tomas Robert Maltus

Maltus Tomas Robert MALTUS (Maltus) Tomas Robert (1766.17.2, Rukeri — 1834.23.12, Bat) — ingliz iqtisodçisi, ruhoniy. Kem-brij untining Jezus kollejini tugatgan (1788). Ost-Indiya kompaniyasi tasarrufidagi kollejda yangi tarix va siyosiy iqtisod kafedrasida prof. (1805-34). M. klassik maktab vakili bölişiga qaramay, D. Rikardoning qiymatning mehnat nazariyasini inkor etdi va tovar qiymatini i. ç. xarajatlariga kuşdi, foydani tovar qiymatiga nominal qöşimça, deb qaradi. M. pul nazariyasiga va «ortiqça işlab çiqariş» nazariyasiga katta hissa kuşgan. «Nufus qonuni töğrisida tajribalar» asari (1798) unga katta maşhurlik keltirdi. M. bu asarida köpgina iqtisodçilar orasida qabul qilingan aholi soni va uning ösişi boylikdir, degan fikrga zid holda aholi oziq-ovqatning çeklangan taklifiga duç kelguniga qadar ösaveradi, aholi geometrik, oziq-ovqat mahsulotlari taklifi arifmetik progressiya böyiça ösadi, deb qaraydi. Aholi ösişini ijobiy (ya'ni ölimni köpaytiriş orqali) — uruşlar, epidemiyalar va b. yoki salbiy (tuğilişni çeklaş orqali) — ahloqiy çeklaşlar, keç ni-kohga kiriş va b. yöllar orqali nazorat qiliş mumkin. M. öz fikrlarini «tuproq unumdorligining pasayib borişi qonuni» b-n asoslaşga urinadi. M.ning iş haqi nazariyasi tirikçilik minimumga teng bölgan do-imiy iş haqini nazarda tutadi. Lekin rivojlangan mamlakatlarda aholi ham, iş haqi ham, M.ning başoratlariga zid holda, texnika ravnaqi tu-fayli ösib, daromadlarning ösişi darajasiga qarab tuğiliş pasayib bormoqda. M. javob berişga harakat qilgan muammolar hoz. zamonda ham past rivojlangan mamlakatlarda dolzarb hisoblanadi. Bu mamlakatlarda tuğiliş koeffitsiyenti yuqori bölgan şaroitda tibbiyotni «import qiliş» b-n rivojlangan mamlakatlardagi kabi past ölim koeffitsiyenti ta'minlanmoqda va, ayni paytda, bu mamlakatlarda qaşşoqlik muammosi mavjud. Şuningdek, ayrim ekologlar jahon miqyosida aholining va sanoat i. ç.ining ösişi resurslar taqçilligiga olib keladi, deb qaraydi.