Toşqal'a
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 592-b. — ziyouz.com
Toşqal'a — Köhna Urgançning qad. qismida joylaşgan örta asr şahar qal'asi xarobasi. S. P. Tolstoye tomonidan 1952 y.da örganilgan. Qazişmalar natijasida şaharning ba'zi joylarida saqlanib qolgan T. devorlari (bal. 5,5 m) aniklangan. T. hududida qulagan qad. minora (Pa.)ning poydevori va uning yonidagi örta asr masjidining pişiq ğiştdan işlangan sahni xamda ustunlarining piramida şaklidagi ostki qismi; karvonsaroy (14-a.), şuningdek, mahallaning bir neçta köçasi va hunarmandlarning ğiştdan qurilgan uy qoldiqlari oçilgan. Ba'zi uylarda xitoy usulida isitiş tizimi borligi aniklangan.
Minora atrofidan qirğinlardan guvohlik beruvçi qurolyaroğ parçalari va odam suyaklari, xonalardan Xitoydan keltirilgan çinni idiş parçalari va mahalliy hunarmandlar tomonidan işlangan çinni buyumlar topilgan. T. uz. 1 km, eni undan kamroq bölgan notöğri köpburçak şaklidagi şahar sifatida baland qal'a devorlari bilan öralgan. Qal'a oldidagi çuqur xandaqlar unga tösatdan bosib kiriş yölini tösib turgan.
T. Çingizxon yurişidan keyin qayta tiklangan va 17-a.da Abulğoziyxon Köhna Urganç aholisini Yangi Urgançga köçirgunça gavjum şahar bölgan. I.t.lardan ma'lum bölişiça, T.ning taşqi davlatlar, asosan, Xitoy bilan savdo aloqasi keng yölga qöyilgan. T. Xorazm poytaxtining örta asrlarga oid tarixini yoritişda muhim ahamiyatga ega.
Ad.: Tolstov S. P., Qadimgi Xorazm madaniyatini izlab, T., 1964; Tolstoye S. P ., Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta, M., 1962;Xalimov N., Pamyatniki Urgença, Aşxabad, 1991.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШҚАЛЪА — Кўҳна Урганчнинг қад. қисмида жойлашган ўрта аср шаҳар қалъаси харобаси. С. П. Толстое томонидан 1952 й.да ўрганилган. Қазишмалар натижасида шаҳарнинг баъзи жойларида сақланиб қолган Т. деворлари (бал. 5,5 м) аникланган. Т. ҳудудида қулаган қад. минора (Па.)нинг пойдевори ва унинг ёнидаги ўрта аср масжидининг пишиқ ғиштдан ишланган саҳни хамда устунларининг пирамида шаклидаги остки қисми; карвонсарой (14-а.), шунингдек, маҳалланинг бир нечта кўчаси ва ҳунармандларнинг ғиштдан қурилган уй қолдиқлари очилган. Баъзи уйларда хитой усулида иситиш тизими борлиги аникланган.
Минора атрофидан қирғинлардан гувоҳлик берувчи қуроляроғ парчалари ва одам суяклари, хоналардан Хитойдан келтирилган чинни идиш парчалари ва маҳаллий ҳунармандлар томонидан ишланган чинни буюмлар топилган. Т. уз. 1 км, эни ундан камроқ бўлган нотўғри кўпбурчак шаклидаги шаҳар сифатида баланд қалъа деворлари билан ўралган. Қалъа олдидаги чуқур хандақлар унга тўсатдан босиб кириш йўлини тўсиб турган.
Т. Чингизхон юришидан кейин қайта тикланган ва 17-а.да Абулғозийхон Кўҳна Урганч аҳолисини Янги Урганчга кўчиргунча гавжум шаҳар бўлган. И.т.лардан маълум бўлишича, Т.нинг ташқи давлатлар, асосан, Хитой билан савдо алоқаси кенг йўлга қўйилган. Т. Хоразм пойтахтининг ўрта асрларга оид тарихини ёритишда муҳим аҳамиятга эга.
Ад.: Толстов С. П., Қадимги Хоразм маданиятини излаб, Т., 1964; Толстое С. П ., По древним дельтам Окса и Яксарта, М., 1962;Халимов Н., Памятники Ургенча, Ашхабад, 1991.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.