Toştuz
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 591-b. — ziyouz.com
Toştuz TOŞTUZ, galit, oş tuzi — 1) galit minerali, kimyoviy tarkibiga köra natriy xlorid NaCl(Na— 39,34%, Cl 60,66%). Kub sistemada kristallanadi. Odatda, tabiatda turli kattalikdagi donador kristall agregatlar şaklida uçraydi. Sof holda rangsiz va tiniq, lekin köpinça gil, organik moddalar, temir oksidlari va b. bilan aralaşmasi kulrang, jigarrang, qizil, puşti. Şişa kabi yaltiroq. Qattiqligi 2—2,5; ziçligi 2,1—2,3 g/sm3. Suvda oson eriydi; 2) çökindi toğ jinsi, asosan (99%), galitdan iborat. Fanerozoyning deyarli barça geologik davrlari yotqiziqlarida uçraydi. Eng yirik yotqiziklari kembriy, devon, perm va neogen katlamlarida joylaşgan. T., ayniqsa, şör köllar tubida köp. Örta Osiyoda yirik konlari bor. T. xalq xöjaligida keng işlatiladi. Tozalangan T. oziq-ovqat mahsuloti sifatida, konservalaşda, muzlatiş işlarida, kimyo sanoatida soda, xlor, xlorid kislota va natriyning qator tuzlarini olişda, anilin va lokböyoq, örmon kimyosi, töqimaçilik, farmatsevtika, metallurgiya, teri, neft sanoatlarida, plastmassalar işlab çiqariş. da, yirik tiniq kristallari optik asboblar tayyorlaşda qöllanadi (yana q. Natriy xlorid).
Q.: Natriy xlorid
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОШТУЗ, галит, ош тузи — 1) галит минерали, кимёвий таркибига кўра натрий хлорид NaCl(Na— 39,34%, Cl 60,66%). Куб системада кристалланади. Одатда, табиатда турли катталикдаги донадор кристалл агрегатлар шаклида учрайди. Соф ҳолда рангсиз ва тиниқ, лекин кўпинча гил, органик моддалар, темир оксидлари ва б. билан аралашмаси кулранг, жигарранг, қизил, пушти. Шиша каби ялтироқ. Қаттиқлиги 2—2,5; зичлиги 2,1—2,3 г/см3. Сувда осон эрийди; 2) чўкинди тоғ жинси, асосан (99%), галитдан иборат. Фанерозойнинг деярли барча геологик даврлари ётқизиқларида учрайди. Энг йирик ётқизиклари кембрий, девон, пермь ва неоген катламларида жойлашган. Т., айниқса, шўр кўллар тубида кўп. Ўрта Осиёда йирик конлари бор. Т. халқ хўжалигида кенг ишлатилади. Тозаланган Т. озиқ-овқат маҳсулоти сифатида, консервалашда, музлатиш ишларида, кимё саноатида сода, хлор, хлорид кислота ва натрийнинг қатор тузларини олишда, анилин ва локбўёқ, ўрмон кимёси, тўқимачилик, фармацевтика, металлургия, тери, нефть саноатларида, пластмассалар ишлаб чиқариш. да, йирик тиниқ кристаллари оптик асбоблар тайёрлашда қўлланади (яна қ. Натрий хлорид).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.