Töyinmagan uglevodorodlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 826-b. — ziyouz.com
Töyinmagan uglevodorodlar — zanjirida bir yoki bir neça ugleroduglerod karrali boğlari bölgan uglevodorodlar. T.u. ga umumiy formulasi SpN2l (mas., etilen CH2qSN2 propilen CH3CHqSN2) bölgan olefinlar yoki alkenlar; umumiy formulasi SpN2p2 bölgan uglevodorodlar: 1) alkinlar deb ataluvçi uç boğli T.u. {atsetilen SNqSN va uning gomologlari); 2) qöş boğli diyen uglevodorodlari (butadiyen CH2qSN—SNqSN2 va b.) va kumulirlangan qöş boğli uglevodorodlar (allen CH2qSqSN2 va uning gomologlari); 3) sikloalkenlar (qöş boğli naftenlar, mas., siklogeksan va b.) kiradi.
2 va 3 boğli yeninlar SpN2l4, poliyenlar ham mavjud. Umumiy formulasi CnH2n 6 bölgan aromatik qator T.u.i. oddiy T.u.dan xossalari jihatidan farq qiladi, şuning uçun ularni aromatik birikmalarning alohida sinfiga ajratiladi (q. Aromatik uglevodorodlar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЎЙИНМАГАН УГЛЕВОДОРОДЛАР — занжирида бир ёки бир неча углеродуглерод каррали боғлари бўлган углеводородлар. Т.у. га умумий формуласи СпН2л (мас., этилен СН2қСН2 пропилен СН3СНқСН2) бўлган олефинлар ёки алкенлар; умумий формуласи СпН2п2 бўлган углеводородлар: 1) алкинлар деб аталувчи уч боғли Т.у. {ацетилен СНқСН ва унинг гомологлари); 2) қўш боғли диен углеводородлари (бутадиен СН2қСН—СНқСН2 ва б.) ва кумулирланган қўш боғли углеводородлар (аллен СН2қСқСН2 ва унинг гомологлари); 3) циклоалкенлар (қўш боғли нафтенлар, мас., циклогексан ва б.) киради.
2 ва 3 боғли енинлар СпН2л4, полиенлар ҳам мавжуд. Умумий формуласи CnH2n 6 бўлган ароматик қатор Т.у.и. оддий Т.у.дан хоссалари жиҳатидан фарқ қилади, шунинг учун уларни ароматик бирикмаларнинг алоҳида синфига ажратилади (қ. Ароматик углеводородлар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.