Transmilliy korporatsiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 629–630-b. — ziyouz.com
Transmilliy korporatsiya (TMK) — xorijiy aktivlarga ega bölgan, operatsiyalarining kamida 1/4 qismini mamlakat taşqarisida, özi röyxatga olingan çet mamlakatda amalga oşiradigan yirik korporatsiya. Taşkiliy jihatdan boş kompaniya asosiy kapitalining şö'ba korxonalar kapitalida qatnaşuvi tamoyiliga asoslanadi. TMK işlab çiqariş.ni uzluksiz östiriş hamda integratsiyalaşuv siyosati, firma, kompaniyalarning bir maqsadni közlab qöşilişi (qöşiliş, sotib oliş, moliyaişlab çiqariş. guruhlarni taşkil qiliş) hisobiga paydo böladi. Ixtisoslaşuviga köra, sanoat, xizmat körsatiş, savdosotiq, bank, suğurta va b. tarmoqdarda faoliyat olib boradi.
Dastlabki TMKlar 20-a. boşlarida paydo bölgan. 2-jahon uruşi (1939— 45) dan keyin ularning roli yana oşdi. 21- a. boşida jahon işlab çiqarişining katta qismi TMK qölida töplangan. Amerikaning Ğarbiy Yevropa va Kanadada, bir qança rivojlanayotgan mamlakatlarda öz korxonalari tarmoqlariga ega bölgan TMKlari faoliyat körsatadi. Mas., «Ford» avtomobil konsernining 30 ta mamlakatda filiallari bor. Yirik ingliz kompaniyalari («Britiş petroleum», «IKI» va b.), Germaniya («Xerst», «Simens» va b.), Gollandiyaning «Filips» konsernlari TMKlardir. TMK faoliyati ham milliy (içki), ham taşqi bozorga yönaltiriladi. Odatda, TMK kuçli ilmiy-texnikaviy salohiyatga ega böladi. Mac, «Ford motor»ning AQŞ Detroyt ş.da 100 mingdan köproq muhandistexnik xodimlar, olimlar, texnologlar, dizaynerlar işlaydigan ilmiy-texnika markazi bor. TMK öz tarkibini va faoliyat yönalişlarini muntazam yangilab turadi. Ularning asosiy maqsadi bozorlarning bir segmentini emas, balki jahon bozorlarida mustahkam ustuvorlikni egallaşdan iborat.
20-a.ning 90-y.laridan boşlab Özbekiston sanoatining köp tarmoklarida jahondagi köpgina TMKlar iştirokida sanoat korxonalari taşkil topdi. «ÖzDEU avto» (q. Asaka avtomobil zavodi), ZarafşonNyumont, «Kabul tekstaplz», «KokaKola», «Nestle», «Keys Korporeyşn» va b. şular jumlasidandir.
Sadir Salimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРАНСМИЛЛИЙ КОРПОРАЦИЯ (ТМК) — хорижий активларга эга бўлган, операцияларининг камида 1/4 қисмини мамлакат ташқарисида, ўзи рўйхатга олинган чет мамлакатда амалга оширадиган йирик корпорация. Ташкилий жиҳатдан бош компания асосий капиталининг шўъба корхоналар капиталида қатнашуви тамойилига асосланади. ТМК ишлаб чиқариш.ни узлуксиз ўстириш ҳамда интеграциялашув сиёсати, фирма, компанияларнинг бир мақсадни кўзлаб қўшилиши (қўшилиш, сотиб олиш, молияишлаб чиқариш. гуруҳларни ташкил қилиш) ҳисобига пайдо бўлади. Ихтисослашувига кўра, саноат, хизмат кўрсатиш, савдосотиқ, банк, суғурта ва б. тармоқдарда фаолият олиб боради.
Дастлабки ТМКлар 20-а. бошларида пайдо бўлган. 2-жаҳон уруши (1939— 45) дан кейин уларнинг роли яна ошди. 21- а. бошида жаҳон ишлаб чиқаришининг катта қисми ТМК қўлида тўпланган. Американинг Ғарбий Европа ва Канадада, бир қанча ривожланаётган мамлакатларда ўз корхоналари тармоқларига эга бўлган ТМКлари фаолият кўрсатади. Мас., «Форд» автомобиль концернининг 30 та мамлакатда филиаллари бор. Йирик инглиз компаниялари («Бритиш петролеум», «ИКИ» ва б.), Германия («Херст», «Сименс» ва б.), Голландиянинг «Филипс» концернлари ТМКлардир. ТМК фаолияти ҳам миллий (ички), ҳам ташқи бозорга йўналтирилади. Одатда, ТМК кучли илмий-техникавий салоҳиятга эга бўлади. Mac, «Форд мотор»нинг АҚШ Детройт ш.да 100 мингдан кўпроқ муҳандистехник ходимлар, олимлар, технологлар, дизайнерлар ишлайдиган илмий-техника маркази бор. ТМК ўз таркибини ва фаолият йўналишларини мунтазам янгилаб туради. Уларнинг асосий мақсади бозорларнинг бир сегментини эмас, балки жаҳон бозорларида мустаҳкам устуворликни эгаллашдан иборат.
20-а.нинг 90-й.ларидан бошлаб Ўзбекистон саноатининг кўп тармокларида жаҳондаги кўпгина ТМКлар иштирокида саноат корхоналари ташкил топди. «ЎзДЭУ авто» (қ. Асака автомобиль заводи), ЗарафшонНьюмонт, «Кабул текстаплз», «КокаКола», «Нестле», «Кейс Корпорейшн» ва б. шулар жумласидандир.
Садир Салимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.