Travma

Travma (yun. trauma — şikayet) — taşqi muhit ta'sirida organizm töqimalari va organlar faoliyatining buzilişi. Şikastlovçi omillarga köra mexanik, kimyoviy, elektrik, termik, şuningdek, psixik T. böladi. Şikastlovçi omilning ta'sir etiş vaqtiga köra, ötkir va surunkali T.; T.ga sabab bölgan hodisa va şartşaroitga asosan, işlab çiqariş., sport, turmuş, köça, transport va b. travmalariga ajratiladi.

Ötkir T.da organizmdagi biror organ yoki töqima (turli darajada) şikastlanadi; oğirroq hollarda travmatik şok, hatto ölim röy beradi. Surunkali T. organizmga taşqi muhitning astasekin uzoq vaqt zararli (mas., vibratsiya, işqalaniş, bosim va b.) ta'sir etişidan kelib çiqadi. Mexanik T.da oçiq va yopiq suyak sinişi, miya silkinişi, suyak çikişi, içki a'zolarning yorilişi, miya, yurak, öpka, qorin böşliği a'zolari şikastlanişi, ezilişi,uzilişi mumkin. Bunda qon ketişi, şiş, yalliğlaniş, nekroz — töqimaning ölişi kabilar yuz berişi mumkin. Termik T.da organizm töqimasi yuqori tra (kuyiş) va past tra (sovuq olişi) ta'sirida zararlanadi. Kimyoviy T. töqimaning turli kimyoviy moddalar (kislota, işqor va b.) ta'sirida kuyişidan paydo böladi. Psixik T. köpinça tösatdan röy beradigan oğir ruhiy ta'sirotlar, kuçli hayajon, baxtsiz hodisalardan ğam çekiş (qattiq qörqiş, vaqima, asab buzilişi) oqibatida kelib çikali; bunda huşdan ketiş, uzoq vaqt asabning buzilişi — nevrozlar, depressiya ham vujudga kelişi mumkin.

Bemorga öz vaqtida birinçi tibbiy yordam beriş bilan T. asoratlarining oldini oliş mumkin (yana q. Travmatizm).