Troposfera
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 664-b. — ziyouz.com
Troposfera (yun. tropos — buriliş va sfera) — atmosferaning Yer yuzasi ta'siri yaqqol seziladigan quyi, asosiy kismi. Bunda tra yuqoriga kötarilgan sari balandlik böyiça har 100 m da 0,65° ga pasayadi. T.ning balandligi qutbiy kengliklarda 8—10 km, örtaça kengliklarda 10—12 km, ekvatorda 16— 18 km gaça yetadi. Unda atmosfera havo massasining beşdan tört qismidan köproği joylaşgan. Suv buğining asosiy qismi T.ga töğri keladi. Şu sababli, bulutlar ham, asosan, şu yerda xreil böladi.T. qatlamida turbulent va konveksiya jarayonlari ança rivojlangan. Bu qatlamda tra vertikal gradiyenti quruq va nam adiabatik gradiyentlari orasida özgaradi. Şunga qaramay, T.ning yerga yaqin qismida, şuningdek, erkin atmosferada temperatura inversiyasi ham uçrab turadi. T.da bulutlarning asosiy turlari vujudga keladi. Xalq xöjaligi faoliyatiga ta'sir etuvçi yoğin, tuman, momaqaldiroq, yer ustidagi qor böroni — izğirin va boşqalar T.da sodir böladi. T.ning quyi qatlamlari uçun havoning kuçli çanglanişi xosdir. T.da havo massalari uyuşadi, frontlar taşkil topadi. Siklon va antitsiklonlar rivojlanadi. T. strotosferadan T. katlami bilan ajraladi (q. Atmosfera).
Q.: Atmosfera
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТРОПОСФЕРА (юн. tropos — бурилиш ва сфера) — атмосферанинг Ер юзаси таъсири яққол сезиладиган қуйи, асосий кисми. Бунда тра юқорига кўтарилган сари баландлик бўйича ҳар 100 м да 0,65° га пасаяди. Т.нинг баландлиги қутбий кенгликларда 8—10 км, ўртача кенгликларда 10—12 км, экваторда 16— 18 км гача етади. Унда атмосфера ҳаво массасининг бешдан тўрт қисмидан кўпроғи жойлашган. Сув буғининг асосий қисми Т.га тўғри келади. Шу сабабли, булутлар ҳам, асосан, шу ерда хреил бўлади.Т. қатламида турбулент ва конвекция жараёнлари анча ривожланган. Бу қатламда тра вертикал градиенти қуруқ ва нам адиабатик градиентлари орасида ўзгаради. Шунга қарамай, Т.нинг ерга яқин қисмида, шунингдек, эркин атмосферада температура инверсияси ҳам учраб туради. Т.да булутларнинг асосий турлари вужудга келади. Халқ хўжалиги фаолиятига таъсир этувчи ёғин, туман, момақалдироқ, ер устидаги қор бўрони — изғирин ва бошқалар Т.да содир бўлади. Т.нинг қуйи қатламлари учун ҳавонинг кучли чангланиши хосдир. Т.да ҳаво массалари уюшади, фронтлар ташкил топади. Циклон ва антициклонлар ривожланади. Т. стротосферадан Т. катлами билан ажралади (қ. Атмосфера).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.