Tur
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 711–712-b. — ziyouz.com
Tur (Avestoda Thura) — qad. eroniylarning peşdodiylar sulolasidan bölgan şohi Faridun (Traetaona) ning öğli. Avestoda Örta Osiyoning qad. xalqlari — turlar (turonliklar) qayd etilgan (q. Turon). Firdavsiyning «Şoxnoma» asariga köra,T. turkiy xalqlar bobokaloni, akasi Salm (Silm, Selm) esa somiy xalkdar bobokaloni hisoblangan. Faridun dunyoning taqsimlanişi xaqidagi fors an'analariga köra, öz saltanatini öğillari T., Salm va Eroj örtasida taqsimlagan. Katta öğil Salm — boylik, örtançasi T. — harbiy şonşavkat, kiçik öğli Eroj — qonun va dinni söragan. Ularning iltimoslariga kura, podşo otalari Salmga Rum yerlarini, T.ga Turkiston va çölu biyobonni, kenja öğli Erojga esa Eron taxtini va akalari ustidan oliy hokimiyatni topşirgan. «Şoğnoma»da bu an'ana boşqaça variantda saqlangan. Faridun öz öğillarini sinamoqçi böladi va ajdarhoga aylanib ularning yölini tösadi. Salm qoçib qoladi, T. kuraşga bel boğlaydi, Eroj esa özining akl zakovati, oliyjanobligi bilan ajdarhoni tinçlantiradi. TUR, ibtidoiy buqa (Bos primigenius) — qirilib ketgan yovvoyi buqa. Bir neça kenja turlari bölgan. Böyi (yağrinidan) 2 m ça, vazni 800 kg gaça. Törtlamçi davrda Şarqiy yarim şarning deyarli hamma joylarida (Avstraliyadan taşqari), Yevropada esa 17-a.gaça (Polşada) yaşagan. Asosan, örmondaşt zonasida tarqalgan. T. — xonaki qoramollarning ajdodi. Tanlaş, duragaylaş va b. metodlarning qöllanişi natijasida dastlabki T.dan har xil qoramol zotlari yaratilgan. Kavkazdagi yovvoyi eçkining bir turi ham T. deyiladi.
Q.: Turon
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУР (Авестода Thura) — қад. эронийларнинг пешдодийлар сулоласидан бўлган шоҳи Фаридун (Траэтаона) нинг ўғли. Авестода Ўрта Осиёнинг қад. халқлари — турлар (туронликлар) қайд этилган (қ. Турон). Фирдавсийнинг «Шохнома» асарига кўра,Т. туркий халқлар бобокалони, акаси Салм (Силм, Сельм) эса сомий халкдар бобокалони ҳисобланган. Фаридун дунёнинг тақсимланиши хақидаги форс анъаналарига кўра, ўз салтанатини ўғиллари Т., Салм ва Эрож ўртасида тақсимлаган. Катта ўғил Салм — бойлик, ўртанчаси Т. — ҳарбий шоншавкат, кичик ўғли Эрож — қонун ва динни сўраган. Уларнинг илтимосларига кура, подшо оталари Салмга Рум ерларини, Т.га Туркистон ва чўлу биёбонни, кенжа ўғли Эрожга эса Эрон тахтини ва акалари устидан олий ҳокимиятни топширган. «Шоғнома»да бу анъана бошқача вариантда сақланган. Фаридун ўз ўғилларини синамоқчи бўлади ва аждарҳога айланиб уларнинг йўлини тўсади. Салм қочиб қолади, Т. курашга бел боғлайди, Эрож эса ўзининг акл заковати, олийжаноблиги билан аждарҳони тинчлантиради. ТУР, ибтидоий буқа (Bos primigenius) — қирилиб кетган ёввойи буқа. Бир неча кенжа турлари бўлган. Бўйи (яғринидан) 2 м ча, вазни 800 кг гача. Тўртламчи даврда Шарқий ярим шарнинг деярли ҳамма жойларида (Австралиядан ташқари), Европада эса 17-а.гача (Польшада) яшаган. Асосан, ўрмондашт зонасида тарқалган. Т. — хонаки қорамолларнинг аждоди. Танлаш, дурагайлаш ва б. методларнинг қўлланиши натижасида дастлабки Т.дан ҳар хил қорамол зотлари яратилган. Кавказдаги ёввойи эчкининг бир тури ҳам Т. дейилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.