Turkiston fronti
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 747-b. — ziyouz.com
Turkiston fronti (Turkfront) — RSFSR Qurolli kuçlarining Oliy boş qömondoni S.S. Kamenevning direktivasiga asosan 1919 y. 15 avg.da Samara, Astraxon, Orenburg gubernyalari va Ural viloyati hududida Şarqiy frontning Jan. guruh armiyalari asosida taşkil qilingan front (1919—26). Turkistondagi istiqlolçilik harakatiga qarşi kuraş maqsadida tuzilgan. T.f.ga dastlab 1, 4, 11armiyalar kiritilgan. 1919 y. 25 avg. da Turkiston Respublikasidagi barça qizil askar qismlari ham unga böysundirildi. T.f.ni harbiy va partiyaviy jihatdan Inqilobiy harbiy kengaş (Revvoyensovet) va Siyosiy boşqarma boşqargan. M.V. Frunze T.f.niing 1qömondoni bölgan (1919 y. 15 avg. — 1920 y. 10 sent.).
1919 y. 20 noyabrda T.f. harbiy ştabi Samaradan Toşkentga kelib örnaşgan. M.Frunze Toşkentga kelgaç (1920 y. fev.), harbiy harakatlarda bevosita qatnaşgan. Rossiya markazidan doimiy ravişda katta miqsordagi qizil askarlar Turkistonga yuborilgan. Mac, 1919 y. yozida Turkiston Respublikasidagi qizil armiya qismlarida 35.378 jangçi bölgan bölsa, T.f. taşkil qilingandan keyin 71.751 jangçi va 185 ta pulemyot Rossiyadan Turkistonga taşlangan. 1920 y. 1 sent.da qizil askarlarning soni 182.800 kişiga yetgan. T.f. jangçilari istiqlolçilarga qarşi kuraş bilan çeklanmasdan, 1920 y. 2 fev. Xivada xonlik va 2 sent.da Buxoroda amirlik tuzumini ağdarib taşlab, bu davlatlar hududini ham bosib olgan (q. Buxoro bosqini).
T.f.ga M.Frunzedan taşqari G.Sokolnikov (1920—21), V.Lazareviç (192122), V.Şorin (1922), A.Kork (1922 — 23), S.Pugaçyov (1923 — 24), M.Levandovskiy (1924—25), Avksentyevskiy (1925 — 26) qömondonlik qilgan.
1920 y. 4 iyunda T.f. asosida Örta Osiyo harbiy okrugi tuzilgan.
Ad.: Turkestan v naçale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti T., 2000; Rajabov K,., Buxoroga kizil armiya bosqini va unga qarşi kuraş, T., 2002.
Qahramon Rajabov.
Q.: Buxoro bosqini
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУРКИСТОН ФРОНТИ (Туркфронт) — РСФСР Қуролли кучларининг Олий бош қўмондони С.С. Каменевнинг директивасига асосан 1919 й. 15 авг.да Самара, Астрахон, Оренбург губернялари ва Урал вилояти ҳудудида Шарқий фронтнинг Жан. гуруҳ армиялари асосида ташкил қилинган фронт (1919—26). Туркистондаги истиқлолчилик ҳаракатига қарши кураш мақсадида тузилган. Т.ф.га дастлаб 1, 4, 11армиялар киритилган. 1919 й. 25 авг. да Туркистон Республикасидаги барча қизил аскар қисмлари ҳам унга бўйсундирилди. Т.ф.ни ҳарбий ва партиявий жиҳатдан Инқилобий ҳарбий кенгаш (Реввоенсовет) ва Сиёсий бошқарма бошқарган. М.В. Фрунзе Т.ф.ниинг 1қўмондони бўлган (1919 й. 15 авг. — 1920 й. 10 сент.).
1919 й. 20 ноябрда Т.ф. ҳарбий штаби Самарадан Тошкентга келиб ўрнашган. М.Фрунзе Тошкентга келгач (1920 й. фев.), ҳарбий ҳаракатларда бевосита қатнашган. Россия марказидан доимий равишда катта миқцордаги қизил аскарлар Туркистонга юборилган. Mac, 1919 й. ёзида Туркистон Республикасидаги қизил армия қисмларида 35.378 жангчи бўлган бўлса, Т.ф. ташкил қилингандан кейин 71.751 жангчи ва 185 та пулемёт Россиядан Туркистонга ташланган. 1920 й. 1 сент.да қизил аскарларнинг сони 182.800 кишига етган. Т.ф. жангчилари истиқлолчиларга қарши кураш билан чекланмасдан, 1920 й. 2 фев. Хивада хонлик ва 2 сент.да Бухорода амирлик тузумини ағдариб ташлаб, бу давлатлар ҳудудини ҳам босиб олган (қ. Бухоро босқини).
Т.ф.га М.Фрунзедан ташқари Г.Сокольников (1920—21), В.Лазаревич (192122), В.Шорин (1922), А.Корк (1922 — 23), С.Пугачёв (1923 — 24), М.Левандовский (1924—25), Авксентьевский (1925 — 26) қўмондонлик қилган.
1920 й. 4 июнда Т.ф. асосида Ўрта Осиё ҳарбий округи тузилган.
Ад.: Туркестан в начале XX века: к истории истоков национальной независимости Т., 2000; Ражабов К,., Бухорога кизил армия босқини ва унга қарши кураш, Т., 2002.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.