«Turon»
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 780-b. — ziyouz.com
«Turon» — teatr truppasi. Jadidlarning 1913 y. Toşkent ş.da oçilgan birinçi teatr truppasi. Truppaning badiiy rahbari — Abdulla Avloniy, ma'naviy va moddiy homiysi Munavvarkori Abduraşidxonov va b. Toşkentning mö'tabar kişilari bölgan. Nizomiddin Xöjayev, Badriddin A'lamov, Şokirjon Rahimiy, Muhammadjonqori Poşşaxöjayev, Fuzail Jonboyev, Hasanqori, Same'qori Ziyoboyev, Qudratilla Yunusiy va b., 1916 y.dan Mannon Uyğur, Ğulom Zafariy, Sulaymon Xöjayev kabilar truppaning asosiy kuçlari hisoblangan. Truppa öz faoliyatini 1914 y. 27 fev.da Toşkentdagi «Kolizey» teatri binosi (2000 tomoşabinli)da «Padarkuş» (M. Behbudiy) spektakli bilan boşlagan. Boş rollarni Abdulla Avloniy, S. Ziyoboyev, M. Poşşaxöjayev, B. A'lamovlar ijro etganlar. Spektaklni ozarbayjonlik aktyor va rej. Aliasqar Asqarov qöygan. 1915 y. şu spektakl N. Xöjayev tomonidan qayta sahnalaştirilgan. Ketma-ket N. Qudratillaning «Töy», A. Krdiriyning «Baxtsiz kuyov», A. Avloniyning «Advokatlik osonmi?» kabi asarlari sahnalaştirilgan. Ozarbayjon aktyori va rej.i Ruhillo Sidki 1914— 16 y.lar Toşkentga ijodiy safari davomida «T.» teatri a'zolari örtasida musiqali drama janriga qiziqiş uygotgan. Ozarbayjonlarning «Layli va Majnun» spektaklida «T.» truppasi a'zolari ham birga rol uynaganlar.Teatr muhim mavzu va janr doirasi asosida keng repertuar yaratiş imkoniyatiga, Toşkentning eski va yangi şahar qismida özining qişlik va yozlik binosiga ega teatr jamoasi darajasiga kötarilgan. «Pinak» (A. Avloniy), «Mazluma xotin» (X. Muin), «Öliklar» (M. Qulizoda) kabi spektakllar bilan öz repertuarini boyitgan. 1917 y. Oktyabr töntarişidan söng «T.» teatri hukumat ixtiyoriga olinib, unga davlat teatri maqomi berilgan. Turli davrda turli nomlar bilan yuritilgan. Mannon Uyğur teatrning yetakçisi, badiiy rahbari bölgan (q. Özbek milliy akademik drama teatri).
Toşpölat Tursunov.
Q.: Özbek milliy akademik drama teatri
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ТУРОН» — театр труппаси. Жадидларнинг 1913 й. Тошкент ш.да очилган биринчи театр труппаси. Труппанинг бадиий раҳбари — Абдулла Авлоний, маънавий ва моддий ҳомийси Мунавваркори Абдурашидхонов ва б. Тошкентнинг мўътабар кишилари бўлган. Низомиддин Хўжаев, Бадриддин Аъламов, Шокиржон Раҳимий, Муҳаммаджонқори Пошшахўжаев, Фузаил Жонбоев, Ҳасанқори, Самеъқори Зиёбоев, Қудратилла Юнусий ва б., 1916 й.дан Маннон Уйғур, Ғулом Зафарий, Сулаймон Хўжаев кабилар труппанинг асосий кучлари ҳисобланган. Труппа ўз фаолиятини 1914 й. 27 фев.да Тошкентдаги «Колизей» театри биноси (2000 томошабинли)да «Падаркуш» (М. Беҳбудий) спектакли билан бошлаган. Бош ролларни Абдулла Авлоний, С. Зиёбоев, М. Пошшахўжаев, Б. Аъламовлар ижро этганлар. Спектаклни озарбайжонлик актёр ва реж. Алиасқар Асқаров қўйган. 1915 й. шу спектакль Н. Хўжаев томонидан қайта саҳналаштирилган. Кетма-кет Н. Қудратилланинг «Тўй», А. Крдирийнинг «Бахтсиз куёв», А. Авлонийнинг «Адвокатлик осонми?» каби асарлари саҳналаштирилган. Озарбайжон актёри ва реж.и Руҳилло Сидки 1914— 16 й.лар Тошкентга ижодий сафари давомида «Т.» театри аъзолари ўртасида мусиқали драма жанрига қизиқиш уйготган. Озарбайжонларнинг «Лайли ва Мажнун» спектаклида «Т.» труппаси аъзолари ҳам бирга роль уйнаганлар.Театр муҳим мавзу ва жанр доираси асосида кенг репертуар яратиш имкониятига, Тошкентнинг эски ва янги шаҳар қисмида ўзининг қишлик ва ёзлик биносига эга театр жамоаси даражасига кўтарилган. «Пинак» (А. Авлоний), «Мазлума хотин» (X. Муин), «Ўликлар» (М. Қулизода) каби спектакллар билан ўз репертуарини бойитган. 1917 й. Октябрь тўнтаришидан сўнг «Т.» театри ҳукумат ихтиёрига олиниб, унга давлат театри мақоми берилган. Турли даврда турли номлар билан юритилган. Маннон Уйғур театрнинг етакчиси, бадиий раҳбари бўлган (қ. Ўзбек миллий академик драма театри).
Тошпўлат Турсунов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.