Tuxum
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 798–799-b. — ziyouz.com
Tuxum — 1) urğoçilik jinsiy hujayrasi (q. Tuxumhujayra); 2) tarkibida barça oziq moddalarga ega bölgan parranda mahsuloti. Iste'mol uçun, asosan, tovuq, bedana, sesarka T.lari işlatiladi. Sifati, vazni, muddati va saqlaniş şaroitiga qarab parhez va oşxona (oddiy) T.lariga ajratiladi. Yangi, yuqori sifatli, sovuq haroratda saqdanmagan, muddati 7 kundan oşmagan T.lar parhez T. hisoblanadi.
Tovuq T.da 26% quruq modda, şu jumladan, 12—13% protein, 12% lipidlar (lipidlarning 99% sariğida töplangan), 1% uglevodlar, 1% mineral moddalar bor. T. oqsili (okligi)ning 60% almaştirib bölmaydigan aminokislotalar, fermentlar (şu jumladan, lizotsim) va glikoproteidlar (avidin) dan iborat. T. sariği (sariqligi) rangi uning tarkibidagi karotinoidlarga boğliq. Uning örtasida uruğlangan embrion diski joylaşgan. Şuningdek, T. tarkibida aminokislotalarga boy oqsil, letsitin, fosforli yoğlar, 20 dan ortiq mikroelement qamda A, V, Ye, D va b. vitaminlar bor. Koloriyaliligi böyiça örtaça semizlikdagi mol göştiga teng keladi va yaxşi singadi. Jöja oçiriş uçun serpuşt tovukdarning yirik T.lari tanlab olinadi. Odatda, tovuq T.i 55—65, kurkaniki 70—100 g, ördakniki 70—90 g, ğozniki PO— 180 g. böladi.
T. uzok, vaqt saklanadigan bölsa, oziq-ovqatlik sifati pasayib ketmasligi uçun, qayta işlanib, undan qandolatçilik va non sanoatida işlatiladigan melanj (muzlatiş yöli bilan konservalangan tuxum massasi) va T. kukuni tayyorlanadi. Melanji 8—10 oy, T. kukunini 2 yil saklaş mumkin.
Q.: Tuxumhujayra
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУХУМ — 1) урғочилик жинсий ҳужайраси (қ. Тухумҳужайра); 2) таркибида барча озиқ моддаларга эга бўлган парранда маҳсулоти. Истеъмол учун, асосан, товуқ, бедана, цесарка Т.лари ишлатилади. Сифати, вазни, муддати ва сақланиш шароитига қараб парҳез ва ошхона (оддий) Т.ларига ажратилади. Янги, юқори сифатли, совуқ ҳароратда сақданмаган, муддати 7 кундан ошмаган Т.лар парҳез Т. ҳисобланади.
Товуқ Т.да 26% қуруқ модда, шу жумладан, 12—13% протеин, 12% липидлар (липидларнинг 99% сариғида тўпланган), 1% углеводлар, 1% минерал моддалар бор. Т. оқсили (оклиги)нинг 60% алмаштириб бўлмайдиган аминокислоталар, ферментлар (шу жумладан, лизоцим) ва гликопротеидлар (авидин) дан иборат. Т. сариғи (сариқлиги) ранги унинг таркибидаги каротиноидларга боғлиқ. Унинг ўртасида уруғланган эмбрион диски жойлашган. Шунингдек, Т. таркибида аминокислоталарга бой оқсил, лецитин, фосфорли ёғлар, 20 дан ортиқ микроэлемент қамда А, В, Е, Д ва б. витаминлар бор. Колориялилиги бўйича ўртача семизликдаги мол гўштига тенг келади ва яхши сингади. Жўжа очириш учун серпушт товукдарнинг йирик Т.лари танлаб олинади. Одатда, товуқ Т.и 55—65, курканики 70—100 г, ўрдакники 70—90 г, ғозники ПО— 180 г. бўлади.
Т. узок, вақт сакланадиган бўлса, озиқ-овқатлик сифати пасайиб кетмаслиги учун, қайта ишланиб, ундан қандолатчилик ва нон саноатида ишлатиладиган меланж (музлатиш йўли билан консерваланган тухум массаси) ва Т. кукуни тайёрланади. Меланжи 8—10 ой, Т. кукунини 2 йил саклаш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.