Tuxumdon
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 799-b. — ziyouz.com
Tuxumdon — odam va hayvonlardagi urğoçilik jinsiy bezi. T.da tuxumhujayra hosil böladi va yetiladi (faqat bulutlar va tuban kovakiçlilarda T. aloxida organ sifatida şakllanmagan). Umurtqali hayvonlarda T. içki sekretsiya bezi sifatida gormon (follikulin va b.) ham işlab çiqaradi. T. embrion hujayra paylari ösgan biriktiruvçi töqimali asosdan iborat; bu paylar dumaloq follikulalarga (içida faqat bitta tuxumhujayra rivojlanadi) va bir kator somatik yoki follikulyar xujayralarga (taraqqiy etayotgan tuxumhujayra atrofida joylaşgan) ajraladi. Yetilgan follikulalar T. sirtiga siljiydi va tuxum T. devori yoriqlaridan tana böşliğiga tuşadi. Sut emizuvçilarda yorilgan follikulalar örnida sariq tana rivojlanadi.
Odam tuxumdoni ovalsimon şaklda; baçadonning ikki yonida, kiçik çanokda joylaşgan; uning keng boylamlariga (baçadon nayidan pastroqqa) birikkan.
Ayollarning yoşiga va organizmning umumiy funksional holatiga qarab T.ning jinsiy faoliyati turliça böladi (yana q. Jinsiy a'zolar).
Q.: Jinsiy a'zolar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТУХУМДОН — одам ва ҳайвонлардаги урғочилик жинсий бези. Т.да тухумҳужайра ҳосил бўлади ва етилади (фақат булутлар ва тубан ковакичлиларда Т. алохида орган сифатида шаклланмаган). Умуртқали ҳайвонларда Т. ички секреция бези сифатида гормон (фолликулин ва б.) ҳам ишлаб чиқаради. Т. эмбрион ҳужайра пайлари ўсган бириктирувчи тўқимали асосдан иборат; бу пайлар думалоқ фолликулаларга (ичида фақат битта тухумҳужайра ривожланади) ва бир катор соматик ёки фолликуляр хужайраларга (тараққий этаётган тухумҳужайра атрофида жойлашган) ажралади. Етилган фолликулалар Т. сиртига силжийди ва тухум Т. девори ёриқларидан тана бўшлиғига тушади. Сут эмизувчиларда ёрилган фолликулалар ўрнида сариқ тана ривожланади.
Одам тухумдони овалсимон шаклда; бачадоннинг икки ёнида, кичик чанокда жойлашган; унинг кенг бойламларига (бачадон найидан пастроққа) бириккан.
Аёлларнинг ёшига ва организмнинг умумий функционал ҳолатига қараб Т.нинг жинсий фаолияти турлича бўлади (яна қ. Жинсий аъзолар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.