Uçquduq tumani

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 208–209-b. — ziyouz.com

Uçquduq tumani - Navoiy viloyatidagi tuman. 1982 y. 25 martda taşkil etilgan. Şim.dan Qozoğiston Respublikasi, ğarbdan Qoraqalpoğiston Respublikasi, jan.dan Buxoro viloyati va şarqdan Tomdi, Konimex tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 46,63 ming km2. Aholisi 38,8 ming kişi (2004). Tumanda 5 qişloq fuqarolar yiğini (Avangard, Bözdöngi, Mingbuloq, Oltintov, Uzunquduq) bor. Markazi — Uçquduq ş.

Tabiati. Tuman hududi viloyatning ğarbida, Qizilqum çölida joylaşgan. Relyefi, asosan, tekislik. Qizilqum çöli qöylar uçun asosiy yaylov hisoblanadi. Iqlimi keskin kontinental. Yozi issiq, qişi sovuq. Yillik örtaça tra 1 G, yanv.ning örtaça t-rasi —6°, eng past tra —35°. Iyulning örtaça t-rasi 27°, eng yuqori tra 45°. Vegetatsiya davri 190 kun. Yiliga 45—46 mm yoğin tuşadi. Yoğin, asosan, qiş va bahorda yoğadi. Tuproqlari taqirli, sur qönğir va qumli tuproqlardan iborat. Yovvoyi ösimliklardan Qizilqum yaylovlarida saksovul, yantoq, adrasman, tuyaqorin, selin, quyonsuyak, qizilça, tekisliklarda turanğil, jiyda, yulğun, tol va b. bor. Beltov qirlarida oqşuvoq va şöralar ösadi. Yovvoyi hayvonlardan, toğlarda qobon, quyon, jayran, böri, tulki, çiyaböri, yovvoyi muşuk, börsiq, qöşoyoq, körsiçqon; sudraluvçilardan toşbaqa, ilonlar, har xil kaltakesaklar; quşlardan tuvaloq, törğay, burgut yaşaydi. U.t. hududida Muruntov oltin koni joylaşgan.

Aholisi, asosan, özbek va qozoqlar, şuningdek, rus, ukrain, qoraqalpoq, tojik, tatar va b. millat vakillari ham yaşaydi.

Aholining örtaça ziçligi 1km2 ga 0,8 kişi. Şahar aholisi 25,3 ming kişi, qişloq aholisi 13,5 ming kişi (2004).

Xöjaligi. Tumanda 279 korxona, şu jumladan, 226 mikrofirma, 13 kiçik, 13 örta, 27 yirik korxona faoliyat körsatadi. Undan taşqari, Uzbekistan—Rossiya «Promelektro» qöşma korxonasi mavjud. Qişloq xöjaligida yaylov çorvaçiligi (qoramol, qöy, jumladan, qoraköl qöylari va eçki, yilqi, tuya boqiladi) rivojlangan. U.t.dagi jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 2,2 ming qoramol (şu jumladan, 1714 sigir), 137,3 ming qöy va eçki, 1,7 ming yilqi, 1,2 ming tuya boqiladi. Parrandaçilik b-n ham şuğullaniladi (2004).

Tumandagi 22 umumiy ta'lim maktabi, şu jumladan, 1 gimnaziyada 8 mingdan ziyod öquvçi ta'lim oladi. Konçilik kasbhunar kolleji faoliyat körsatadi (2004). 2 madaniyat uyi, 8 kutubxona, bolalar musiqa va san'at maktabi, stadion, soğlomlaştiriş punkti, suziş xavzasi va b. sport inşootlari bor. Markaziy kasalxona, tibbiy sanitariya kismi, davlat sanitariya epidemiologiya nazorat markazi, sil kasalligiga karşi dispanser, poliklinika, ayollar va bolalar konsultatsiyasi, dorixona, 2 qişloq vraçlik punkti, 4 kasalxona faoliyat körsatadi. Tuman markazi (Uçquduq) b-n ovullar örtasida va Navoiy ş.ga avtobuslar katnaydi. Tumanda «Dostik—Drujba» gaz. çikariladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

УЧҚУДУҚ ТУМАНИ - Навоий вилоятидаги туман. 1982 й. 25 мартда ташкил этилган. Шим.дан Қозоғистон Республикаси, ғарбдан Қорақалпоғистон Республикаси, жан.дан Бухоро вилояти ва шарқдан Томди, Конимех туманлари б-н чегарадош. Майд. 46,63 минг км2. Аҳолиси 38,8 минг киши (2004). Туманда 5 қишлоқ фуқаролар йиғини (Авангард, Бўздўнги, Мингбулоқ, Олтинтов, Узунқудуқ) бор. Маркази — Учқудуқ ш.

Табиати. Туман ҳудуди вилоятнинг ғарбида, Қизилқум чўлида жойлашган. Рельефи, асосан, текислик. Қизилқум чўли қўйлар учун асосий яйлов ҳисобланади. Иқлими кескин континентал. Ёзи иссиқ, қиши совуқ. Йиллик ўртача тра 1 Г, янв.нинг ўртача т-раси —6°, энг паст тра —35°. Июлнинг ўртача т-раси 27°, энг юқори тра 45°. Вегетация даври 190 кун. Йилига 45—46 мм ёғин тушади. Ёғин, асосан, қиш ва баҳорда ёғади. Тупроқлари тақирли, сур қўнғир ва қумли тупроқлардан иборат. Ёввойи ўсимликлардан Қизилқум яйловларида саксовул, янтоқ, адрасман, туяқорин, селин, қуёнсуяк, қизилча, текисликларда туранғил, жийда, юлғун, тол ва б. бор. Белтов қирларида оқшувоқ ва шўралар ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан, тоғларда қобон, қуён, жайран, бўри, тулки, чиябўри, ёввойи мушук, бўрсиқ, қўшоёқ, кўрсичқон; судралувчилардан тошбақа, илонлар, ҳар хил калтакесаклар; қушлардан тувалоқ, тўрғай, бургут яшайди. У.т. ҳудудида Мурунтов олтин кони жойлашган.

Аҳолиси, асосан, ўзбек ва қозоқлар, шунингдек, рус, украин, қорақалпоқ, тожик, татар ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди.

Аҳолининг ўртача зичлиги 1км2 га 0,8 киши. Шаҳар аҳолиси 25,3 минг киши, қишлоқ аҳолиси 13,5 минг киши (2004).

Хўжалиги. Туманда 279 корхона, шу жумладан, 226 микрофирма, 13 кичик, 13 ўрта, 27 йирик корхона фаолият кўрсатади. Ундан ташқари, Узбекистан—Россия «Промэлектро» қўшма корхонаси мавжуд. Қишлоқ хўжалигида яйлов чорвачилиги (қорамол, қўй, жумладан, қоракўл қўйлари ва эчки, йилқи, туя боқилади) ривожланган. У.т.даги жамоа ва шахсий хўжаликларида 2,2 минг қорамол (шу жумладан, 1714 сигир), 137,3 минг қўй ва эчки, 1,7 минг йилқи, 1,2 минг туя боқилади. Паррандачилик б-н ҳам шуғулланилади (2004).

Тумандаги 22 умумий таълим мактаби, шу жумладан, 1 гимназияда 8 мингдан зиёд ўқувчи таълим олади. Кончилик касбҳунар коллежи фаолият кўрсатади (2004). 2 маданият уйи, 8 кутубхона, болалар мусиқа ва санъат мактаби, стадион, соғломлаштириш пункти, сузиш хавзаси ва б. спорт иншоотлари бор. Марказий касалхона, тиббий санитария кисми, давлат санитария эпидемиология назорат маркази, сил касаллигига карши диспансер, поликлиника, аёллар ва болалар консультацияси, дорихона, 2 қишлоқ врачлик пункти, 4 касалхона фаолият кўрсатади. Туман маркази (Учқудуқ) б-н овуллар ўртасида ва Навоий ш.га автобуслар катнайди. Туманда «Достык—Дружба» газ. чикарилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.