Ultratovuş
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 86-b. — ziyouz.com
Ultratovuş - çastotasi 1520103 Gs dan 10' Gs gaça bölgan elastik tebranişlar va tölqinlar. U.ni past çastotali (1,5 104 Gs), örta çastotali (105—107 Gs) va yuqori çastotali (107—10' Gs) U.ga böliş mumkin.
U. tebranişlarni hosil qilişda ma'lum fizik hodisalarga asoslanib yasalgan U. nurlatkiçlari qurilmalaridan foydalaniladi. Mexanik nurlatkiçlarda U. tebranişlar gaz yoki suyuqlik oqimining mexanik energiyasi hisobiga sodir böladi. Elektromagnit nurlatkiçlarning magnitostriksiya va pyezoelektr hodisalariga asoslangan turlari keng tarqalgan.
U. suv osti kemalarini izlaşda, dengiz (okean) çuqurligini aniklaşda, texnologik jarayonlarni tezlatişda, qiyin keçadigan ba'zi kimyoviy reaksiyalarni röyobga çiqarişda, massa almaşiniş, kristall östiriş, elektroliz kabi jarayonlarni tezlatişda, moddalarning fizik xususiyatlarini örganişda, materiallar sifatini tekşirişda (q. Defektoskopiya), moddalarga işlov berişda, diagnostika va davolaşda keng qöllaniladi.
Q.: Defektoskopiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УЛЬТРАТОВУШ - частотаси 1520103 Гц дан 10’ Гц гача бўлган эластик тебранишлар ва тўлқинлар. У.ни паст частотали (1,5 104 Гц), ўрта частотали (105—107 Гц) ва юқори частотали (107—10’ Гц) У.га бўлиш мумкин.
У. тебранишларни ҳосил қилишда маълум физик ҳодисаларга асосланиб ясалган У. нурлаткичлари қурилмаларидан фойдаланилади. Механик нурлаткичларда У. тебранишлар газ ёки суюқлик оқимининг механик энергияси ҳисобига содир бўлади. Электромагнит нурлаткичларнинг магнитострикция ва пьезоэлектр ҳодисаларига асосланган турлари кенг тарқалган.
У. сув ости кемаларини излашда, денгиз (океан) чуқурлигини аниклашда, технологик жараёнларни тезлатишда, қийин кечадиган баъзи кимёвий реакцияларни рўёбга чиқаришда, масса алмашиниш, кристалл ўстириш, электролиз каби жараёнларни тезлатишда, моддаларнинг физик хусусиятларини ўрганишда, материаллар сифатини текширишда (қ. Дефектоскопия), моддаларга ишлов беришда, диагностика ва даволашда кенг қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.