Ulyanovsk viloyati

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 87–88-b. — ziyouz.com

Ulyanovsk viloyati - RF tarkibidagi viloyat. 1943 y. 19 yanv.dataşkil qilingan. Rossiya Yevropa qismining jan.şarqida joylaşgan. Mayd. 37,3 ming km2. Aholisi 1382,3 ming kişi (2002), asosan, ruslar (73%), şuningdek, tatar, çuvaş, mordva, ukrain va b. millat vakillari ham yaşaydi. Viloyat tarkibida 21 ma'muriy tuman, 6 şahar, 33 şaharça bor. Şahar aholisi 73%. Viloyat markazi — Ulyanovsk ş.

U.v. hududining 3/4 ga yaqin qismi Volga böyi qirlarining şarqida joylaşgan. Volga daryosi U.v. hududini öng va çap (Zavoljye) soxillarga böladi. Zavoljye sohili qismi bir oz qiya tekislik. Öng sohilda Volga böyi qirlari (bal. 363 m gaça) joylaşgan. Foydali qazilmalari: kvars, kumuş, diatomitlar, quriliş materiallari xom aşyosi, neft, tabiiy gaz, yonuvçi slanetslar, torf, fosforitlar. Undori mineral suvi bor. Iqlimi mö'tadil kontinental, yanv.ning örtaça t-rasi —13°, iyulniki 19°. Yiliga 400 mm ga yaqin yoğin yoğadi. Vegetatsiya davri 174 kun. Asosiy daryolari — Volga va uning irmoqlari (Sura, Sviyaga, Katta Çeremşan va b.); Kuybişev suv ombori, kiçik köllar bor. Viloyat örmonli daşt va keng bargli örmonlar (asosan, şim. garbi) zonasida, joylaşgan. Zavoljyeda qarağayzorlar saqlangan. Örmonlar viloyat hududining 25% ni egallaydi. Katta maydon unumdor qoratuproqlar b-n qoplangan. Yovvoyi hayvonlardan los, suvsar, tiyin, oq tovuşqon, suv parrandalari va botqoqqirğoq quşlari yaşaydi. Kuybişev suv omborida baliq ovlanadi.

Sanoatining asosiy tarmoqlari: maşinasozlik va metallsozlik (U.v,da Rossiya avtobuslarining 64%, yuk avtomobillarining 6%, şuningdek, samolyotlar, stanoklar, kimyo sanoati uçun jihozlar, q.x. maşinalari, elektrotexnika mahsulotlari işlab çikariladi). Yengil (jun va zigir gazlamalar, paypoq) va oziq-ovqat (un, yorma va b.) sanoati korxonalari mavjud. Quriliş materiallari, sement, termoizolyatsiya i. ç., yoğoçsozlik sanoati korxonalari bor. Eng yirik korxonalari: «Ulyanovskiy avtozavod», «Voljskiye motori», «Avtodetalservis», «Aviastar», mexanika maşinasozlik z-dlari, Dimitrovgrad agregat zavodi. Asosiy sanoat markazlari Ulyanovsk, Dimitrovgrad. Q.x.ning yetakçi tarmoği sutgöşt yönalişidagi çorvaçilik. Qoramol, çöçqa, qöy boqiladi. Asalariçilik rivojlangan. Buğdoy, arpa, greçixa, texnika ekinlaridan kungaboqar va qand lavlagi, şuningdek, kartoşka, sabzavot ekinlari va b. ekiladi. T.y.lar uzunligi 709 km, avtomobil yöllari uz. 4615 km, Volgada kemalar qatnaydi. Havo transporti viloyatni RFning köpçilik r-nlari b-n boglaydi. 2 xalqaro aeroporti (şu jumladan, UlyanovskVostoçniy) bor. 46 sanatoriykurort muassasasi faoliyat körsatadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

УЛЬЯНОВСК ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. 1943 й. 19 янв.даташкил қилинган. Россия Европа қисмининг жан.шарқида жойлашган. Майд. 37,3 минг км2. Аҳолиси 1382,3 минг киши (2002), асосан, руслар (73%), шунингдек, татар, чуваш, мордва, украин ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Вилоят таркибида 21 маъмурий туман, 6 шаҳар, 33 шаҳарча бор. Шаҳар аҳолиси 73%. Вилоят маркази — Ульяновск ш.

У.в. ҳудудининг 3/4 га яқин қисми Волга бўйи қирларининг шарқида жойлашган. Волга дарёси У.в. ҳудудини ўнг ва чап (Заволжье) сохилларга бўлади. Заволжье соҳили қисми бир оз қия текислик. Ўнг соҳилда Волга бўйи қирлари (бал. 363 м гача) жойлашган. Фойдали қазилмалари: кварц, кумуш, диатомитлар, қурилиш материаллари хом ашёси, нефть, табиий газ, ёнувчи сланецлар, торф, фосфоритлар. Ундори минерал суви бор. Иқлими мўътадил континентал, янв.нинг ўртача т-раси —13°, июлники 19°. Йилига 400 мм га яқин ёғин ёғади. Вегетация даври 174 кун. Асосий дарёлари — Волга ва унинг ирмоқлари (Сура, Свияга, Катта Черемшан ва б.); Куйбишев сув омбори, кичик кўллар бор. Вилоят ўрмонли дашт ва кенг баргли ўрмонлар (асосан, шим. гарби) зонасида, жойлашган. Заволжьеда қарағайзорлар сақланган. Ўрмонлар вилоят ҳудудининг 25% ни эгаллайди. Катта майдон унумдор қоратупроқлар б-н қопланган. Ёввойи ҳайвонлардан лось, сувсар, тийин, оқ товушқон, сув паррандалари ва ботқоққирғоқ қушлари яшайди. Куйбишев сув омборида балиқ овланади.

Саноатининг асосий тармоқлари: машинасозлик ва металлсозлик (У.в,да Россия автобусларининг 64%, юк автомобилларининг 6%, шунингдек, самолётлар, станоклар, кимё саноати учун жиҳозлар, қ.х. машиналари, электротехника маҳсулотлари ишлаб чикарилади). Енгил (жун ва зигир газламалар, пайпоқ) ва озиқ-овқат (ун, ёрма ва б.) саноати корхоналари мавжуд. Қурилиш материаллари, цемент, термоизоляция и. ч., ёғочсозлик саноати корхоналари бор. Энг йирик корхоналари: «Ульяновский автозавод», «Волжские моторы», «Автодетальсервис», «Авиастар», механика машинасозлик з-длари, Димитровград агрегат заводи. Асосий саноат марказлари Ульяновск, Димитровград. Қ.х.нинг етакчи тармоғи сутгўшт йўналишидаги чорвачилик. Қорамол, чўчқа, қўй боқилади. Асаларичилик ривожланган. Буғдой, арпа, гречиха, техника экинларидан кунгабоқар ва қанд лавлаги, шунингдек, картошка, сабзавот экинлари ва б. экилади. Т.й.лар узунлиги 709 км, автомобиль йўллари уз. 4615 км, Волгада кемалар қатнайди. Ҳаво транспорти вилоятни РФнинг кўпчилик р-нлари б-н боглайди. 2 халқаро аэропорти (шу жумладан, УльяновскВосточний) бор. 46 санаторийкурорт муассасаси фаолият кўрсатади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.