Uralsk
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 133–134-b. — ziyouz.com
Uralsk (1775 y.gaça Yoyiq şaqarçasi) — şahar, Qozoğiston Respublikasi Ğarbiy Qozoğiston viloyati markazi. Ural daryosi böyidagi pristan. T.y. stansiyasi. Aholisi 189,1 ming kişi (2002).
16-a. oxirida Oreşnoye uroçişçesi (maskani)da Yoyik, kazaklari tomonidan Yoyiq şaharçasi istehkomi barpo qilindi. Nöğay tatarlari tomonidan vayron qilinganidan keyin u 1613 y.da Yoş (Ural) daryosining quyi qismiga 50 km pastga hoz. örniga köçirildi. Yoyiq kazaklari Stepan Razin (1670—71), Yemelyan Pugaçyov (1773— 75) raqbarligidagi Krestyanlar uruşida qatnaşdilar. Yoyiq şaharçasi şu davrda Krestyanlar uruşi markazi bölgan. Şu bois, Ye. Pugaçyov katl qilinganidan keyin (1775) istehkomşaharça nomi Yekaterina II farmoni b-n U. deb özgartirildi va şaharça Astraxon gubernyasi tarkibiga kiritildi.
1868 y.dan şahar yangidan taşkil qilingan Ural viloyati markazi böldi. Öşa davrda şahar aholisi, asosan, hunarmandçilik, savdo, dehqonçilik va baliq ovlaş b-n şuğullangan. 1894y. da Ryazan — Ural t.y. ning ötkazilişi Kaspiy böyi daştlarida yirik savdo markazining vujudga kelişiga omil böldi. 1912 y.da U. da 100 dan ziyod mayda sanoat korxonasi, 300 hunarmand bor edi.
U.da maşinasozlik va metallsozlik (maşinasozlik, armatura, mexanika, qurilişsozlaş asbobuskunalari, priborsozlik, kema ta'mirlaş, kemasozlik, «Metallist» va b. z-dlar), oziq-ovqat (göştkonserva, baliq, unyorma ktlari, qandolatçilik f-kasi, likyoraraq, pivo, moy z-dlari) va yengil (möyna kti, kön va kön poyabzal z-dlari, tikuvçilik, kigiz bosiş f-kalari) sanoatlari rivojlangan. Quriliş materiallari i.ç. korxonalari (devor materiallari z-di va b.), mebel f-kasi, issiklik elektr markazi işlab turibdi. 2 oliy öquv yurti, teatr, tarixiyölkaşunoslik muzeyi, Ye.M. Pugaçyov uymuzeyi bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УРАЛЬСК (1775 й.гача Ёйиқ шақарчаси) — шаҳар, Қозоғистон Республикаси Ғарбий Қозоғистон вилояти маркази. Урал дарёси бўйидаги пристань. Т.й. станцияси. Аҳолиси 189,1 минг киши (2002).
16-а. охирида Орешное урочишчеси (маскани)да Ёйик, казаклари томонидан Ёйиқ шаҳарчаси истеҳкоми барпо қилинди. Нўғай татарлари томонидан вайрон қилинганидан кейин у 1613 й.да Ёщ (Урал) дарёсининг қуйи қисмига 50 км пастга ҳоз. ўрнига кўчирилди. Ёйиқ казаклари Степан Разин (1670—71), Емельян Пугачёв (1773— 75) рақбарлигидаги Крестьянлар урушида қатнашдилар. Ёйиқ шаҳарчаси шу даврда Крестьянлар уруши маркази бўлган. Шу боис, Е. Пугачёв катл қилинганидан кейин (1775) истеҳкомшаҳарча номи Екатерина II фармони б-н У. деб ўзгартирилди ва шаҳарча Астрахон губерняси таркибига киритилди.
1868 й.дан шаҳар янгидан ташкил қилинган Урал вилояти маркази бўлди. Ўша даврда шаҳар аҳолиси, асосан, ҳунармандчилик, савдо, деҳқончилик ва балиқ овлаш б-н шуғулланган. 1894й. да Рязань — Урал т.й. нинг ўтказилиши Каспий бўйи даштларида йирик савдо марказининг вужудга келишига омил бўлди. 1912 й.да У. да 100 дан зиёд майда саноат корхонаси, 300 ҳунарманд бор эди.
У.да машинасозлик ва металлсозлик (машинасозлик, арматура, механика, қурилишсозлаш асбобускуналари, приборсозлик, кема таъмирлаш, кемасозлик, «Металлист» ва б. з-длар), озиқ-овқат (гўштконсерва, балиқ, унёрма ктлари, қандолатчилик ф-каси, ликёрарақ, пиво, мой з-длари) ва енгил (мўйна кти, кўн ва кўн пойабзал з-длари, тикувчилик, кигиз босиш ф-калари) саноатлари ривожланган. Қурилиш материаллари и.ч. корхоналари (девор материаллари з-ди ва б.), мебель ф-каси, иссиклик электр маркази ишлаб турибди. 2 олий ўқув юрти, театр, тарихийўлкашунослик музейи, Е.М. Пугачёв уймузейи бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.