Urganç tumani

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 142–143-b. — ziyouz.com

Urganç tumani - Xorazm viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. 1962 y. 24 dek.da Şovot tumaniga qöşilgan, 1964 y. 31 dek.da qayta taşkil etilgan. Şarkdan Xonqa, ğarbdan Qöşköpir, Şovot va Yangibozor tumanlari, şim.dan Gurlan tumani va Qoraqalpoğiston Respublikasi, jan.dan Xiva, Yantiariq tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,46 ming km2. Aholisi 141,1 ming kişi (2004). Tumanda 1 şaharça (Çaliş), 10 qişloq fuqarolar yiğini (Bekobod, Çakkaşolikor, Çandirqiyot, Çatköpir, Yuqoriboğ, Yuqoridörman, Qoramon, Qorovul, Ğalaba, Ğoybu) bor. Tuman markazi — Qorovul qişloği.

Tabiati. Tuman relyefi pasttekislikdan iborat, bal. 100 m. Tuproği qumloq, bözallyuvial, Amudaryo oqiziqlaridan tarkib topgan. Daryo böyidagi töqay va qumliklarda jiyda, turangil, tol, saksovul, yulğun, yantoq, qamiş, otquloq, olapöta, oqboş, şöra, ajriq ösadi. Töqay va çangalzorlarda quyon, çiyaböri, qumliklarda yumronqoziq, kaltakesak; quşlardan çumçuq, törğay, qarğa, boyöğli, kaptar, musiça va b. bor.

Iqlimi keskin kontinental. Yanv. oyining örtaça t-rasi —4°, —5°, eng past tra —25°. Iyul oyining örtaça t-rasi 26°, 28°. Eng yuqori tra 44°. Yillik yoğin 80—90 mm. Vegetatsiya davri 200—210 kun. Dehqonçilik suğoriladigan yerlarda amalga oşiriladi. Yer osti suvlari yuza, yerlarni teztez şör bosib turadi. Ekin maydonlari Amudaryo va tuman hududi orqali ötkazilgan Ğozovot, Şovot, Qulobod, Qirğizyop, Örisyop, Dörman va b. kanallaridan suğoriladi. Ğozovot— Davdon, Yangibozor kollektorlari bor.

Aholisi, asosan, özbeklar (92%), şuningdek, qozoq, rus, koreys, tatar va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 306,8 kişi. Şahar aholisi 5,6 ming kişi, qişloq aholisi 135,5 ming kişi (2004).

Xöjaligi. Tumanda paxta tozalaş z-di, 12 kiçik ğişt z-di, «Xorazm— Nurtop» ip gazlama korxonasi, sut va uzumni qayta işlaş sexlari, 5 quriliş taşkiloti, parrandaçilik f-kasi mavjud.

Q.x., asosan, dehqonçilikka ixtisoslaşgan. Tuman yer maydoni 26,8 ming ga ni taşkil etadi. Şundan 25,8 ming ga yer sugoriladi va haydaladi. 11 ming ga yerga paxta, 5,9 ming ga yerga ğalla, 3,3 ming ga yerga şoli, 835 ga yerga poliz va sabzavot ekinlari ekiladi. Qolgan maydonlarda makkajöxori, oq jöxori va çorva uçun ozuqabop ekinlar yetiştiriladi. 1380 ga yer boğ va tokzorlar b-n band. Boğlarda örik, olma, anjir, nok, naşvati, şaftoli, uzum, anor, olxöri va b. mevali daraxtlar östiriladi.

U.t.da 14 jamoa va şirkat xujaliklari, 831 fermer va dehqon xöjaliklari mavjud. 3 xöjalik fermer uyuşmasiga aylantirilgan. Tumandagi jamoa va xususiy xöjaliklarda 73,2 ming qoramol, 32,2 ming qöy va eçki, 240,4 ming parranda boqiladi. Pilla ham yetiştiriladi. Tuman hududidan xalqaro avtomobil yöli va Toşkent— Şovot t.y. utgan (uz. 40 km).

2003/04 öquv yilidagi 44 umumiy ta'lim maktabida 30 mingga yaqin öquvçisi ta'lim oldi. 3 kasbhunar kolleji, musiqa, sport maktablari, 1 markaziy va 39 tarmoq kutubxonasi, 2 stadion, 40 sport maydonçasi, kasalxona (305 örin), 12 qişloq vraçlik punkti, 4 qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 3 poliklinika, «Jayxun» sanatoriysi işlab turibdi.

1958 y.dan «Urganç haqiqati» tuman gaz. çop etiladi (adadi 1000).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

УРГАНЧ ТУМАНИ - Хоразм вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. 1962 й. 24 дек.да Шовот туманига қўшилган, 1964 й. 31 дек.да қайта ташкил этилган. Шаркдан Хонқа, ғарбдан Қўшкўпир, Шовот ва Янгибозор туманлари, шим.дан Гурлан тумани ва Қорақалпоғистон Республикаси, жан.дан Хива, Янтиариқ туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,46 минг км2. Аҳолиси 141,1 минг киши (2004). Туманда 1 шаҳарча (Чалиш), 10 қишлоқ фуқаролар йиғини (Бекобод, Чаккашоликор, Чандирқиёт, Чаткўпир, Юқорибоғ, Юқоридўрман, Қорамон, Қоровул, Ғалаба, Ғойбу) бор. Туман маркази — Қоровул қишлоғи.

Табиати. Туман рельефи пасттекисликдан иборат, бал. 100 м. Тупроғи қумлоқ, бўзаллювиал, Амударё оқизиқларидан таркиб топган. Дарё бўйидаги тўқай ва қумликларда жийда, турангил, тол, саксовул, юлғун, янтоқ, қамиш, отқулоқ, олапўта, оқбош, шўра, ажриқ ўсади. Тўқай ва чангалзорларда қуён, чиябўри, қумликларда юмронқозиқ, калтакесак; қушлардан чумчуқ, тўрғай, қарға, бойўғли, каптар, мусича ва б. бор.

Иқлими кескин континентал. Янв. ойининг ўртача т-раси —4°, —5°, энг паст тра —25°. Июль ойининг ўртача т-раси 26°, 28°. Энг юқори тра 44°. Йиллик ёғин 80—90 мм. Вегетация даври 200—210 кун. Деҳқончилик суғориладиган ерларда амалга оширилади. Ер ости сувлари юза, ерларни тезтез шўр босиб туради. Экин майдонлари Амударё ва туман ҳудуди орқали ўтказилган Ғозовот, Шовот, Қулобод, Қирғизёп, Ўрисёп, Дўрман ва б. каналларидан суғорилади. Ғозовот— Давдон, Янгибозор коллекторлари бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар (92%), шунингдек, қозоқ, рус, корейс, татар ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 306,8 киши. Шаҳар аҳолиси 5,6 минг киши, қишлоқ аҳолиси 135,5 минг киши (2004).

Хўжалиги. Туманда пахта тозалаш з-ди, 12 кичик ғишт з-ди, «Хоразм— Нуртоп» ип газлама корхонаси, сут ва узумни қайта ишлаш цехлари, 5 қурилиш ташкилоти, паррандачилик ф-каси мавжуд.

Қ.х., асосан, деҳқончиликка ихтисослашган. Туман ер майдони 26,8 минг га ни ташкил этади. Шундан 25,8 минг га ер сугорилади ва ҳайдалади. 11 минг га ерга пахта, 5,9 минг га ерга ғалла, 3,3 минг га ерга шоли, 835 га ерга полиз ва сабзавот экинлари экилади. Қолган майдонларда маккажўхори, оқ жўхори ва чорва учун озуқабоп экинлар етиштирилади. 1380 га ер боғ ва токзорлар б-н банд. Боғларда ўрик, олма, анжир, нок, нашвати, шафтоли, узум, анор, олхўри ва б. мевали дарахтлар ўстирилади.

У.т.да 14 жамоа ва ширкат хужаликлари, 831 фермер ва деҳқон хўжаликлари мавжуд. 3 хўжалик фермер уюшмасига айлантирилган. Тумандаги жамоа ва хусусий хўжаликларда 73,2 минг қорамол, 32,2 минг қўй ва эчки, 240,4 минг парранда боқилади. Пилла ҳам етиштирилади. Туман ҳудудидан халқаро автомобиль йўли ва Тошкент— Шовот т.й. утган (уз. 40 км).

2003/04 ўқув йилидаги 44 умумий таълим мактабида 30 мингга яқин ўқувчиси таълим олди. 3 касбҳунар коллежи, мусиқа, спорт мактаблари, 1 марказий ва 39 тармоқ кутубхонаси, 2 стадион, 40 спорт майдончаси, касалхона (305 ўрин), 12 қишлоқ врачлик пункти, 4 қишлоқ врачлик амбулаторияси, 3 поликлиника, «Жайхун» санаторийси ишлаб турибди.

1958 й.дан «Урганч ҳақиқати» туман газ. чоп этилади (адади 1000).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.