Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Urologiya

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 150–151-b. — ziyouz.com

    Urologiya (uro... va ... logiya) — klinik tibbiyot sohasi; siydik a'zolari sistemasi, jinsiy a'zolar kasalliklarini, ularning kelib çiqiş sabablarini örganadi, şuningdek, bu kasalliklar diagnostikasi, davosi hamda oldini oliş usullarini işlab çiqadi.

    U. 20-a.da xirurgiyad&n mustaqil fan sifatida ajralib çiqdi. Urologik kasalliklar kadimdan ma'lum. Abu Ali ibn Sino qovukdagi toşlarni tuşiriş sirasrorlarini bilgan. Lekin ilmiy U. 19-a.da şakllandi. 1869 y.da G. Simon (Angliya) birinçi marta siydik nayini kateterlaş, kasallangan buyrakni operatsiya yöli b-n olib taşlaşga muvaffaqböldi. Fransiyalik F.J. Gyuyon, L. Mersye, J. Albarran; angliyalik G. Tompson, P. Freyer; avstriyalik L. Dittel U.ning rivojiga munosib hissa köşdilar. U.ning rivoji, asosan, sistoskopiya va rentgen nurlari orqali tekşiriş usullarining kaşf etilişi b-n boğliq. 20-a. da diagnostika va davolaşning yangi usullari — xromotsistoskopiya (F.Felker va E. Iozef, Germaniya, 1903), retrograd piyelografiya (A. Lixtenberg va F. Felker, Germaniya, 1906), ekskretor urografiya (M. Svik, A. Lixtenberg, Germaniya. 1929) va b. işlab çikildi. Buyrak yetişmovçiligida gollandiyalik olim V. Kolf klinikada birinçi marta sun'iy buyrak işlatdi (1944).

    Özbekistonda U.ning rivoji 1924 y.da Örta Osiyo un-tining tibbiyot ftida urologiya kafedrasi hamda 25 örinli urologiya klinikasi taşkil etilişi b-n boğliq. 60—70-y.larda radiologik, angiografik, urodinamik, kompyuter tomografik tekşiruvlarning amaliyotga kirib kelişi b-n U.da jarroxlik usullari takomillaşdi; TUR, perkutan operatsiyalar, buyrak toşlarini masofadan parçalaş yölga qöyildi. Hoz. kunda laparoskopik operatsiyalar (q. Laparoskopiya) keng qöllanmoqda. Bunda O.M. Muxtorov, I.P. Pogorelko, T.N. Pozdnyakova, D.L. Arustamov va b.ning hissasi katta böldi.

    Toşkentdagi U. klinikasi asosida 1990 y. Respublika urologiya ilmiy markazi taşkil etildi, 2002 y.da u Respublika ixtisoslaşgan urologiya markaziga aylantirildi. 1932 y.dan Taşkent Vraçlar malakasini oşiriş institutida urologiya kafedrasi va klinikasi faoliyat körsatmoqsa. 1997 y. klinika qoşida Toşkent ş. urologiya markazi taşkil etildi, unda ÖzR viloyat hamda tuman şifoxonalarida U. bölimlarini oçiş, ularni malakali kadrlar va mutaxassislar b-n ta'minlaş işlari amalga oşiriladi.

    Respublika klinikalarida urologik kasalliklarga taşxis qöyiş va davolaşda ultratovuşli skenirlaş, ularning endoskopik va rentgenologik apparatlar, taşqi tölqin yordamida buyrak va siydik yöli toşlarini maydalaş dastgoxlari b-n jihozlanişi U. sohasining jahon talablari darajasiga kötarilişiga imkon berdi. Yirik kasalxonalar tarkibida nefrologiya bölimlari va markazlarining taşkil etilişi tufayli ötkir va surunkali buyrak yetişmovçiligi b-n boğliqtadqiqotlar rivojlandi. Ötkir buyrak yetişmovçiligida «sun'iy buyrak» apparati yordamida qonni tozalaş (gemodializ) usuli işlab çiqildi.

    Sönggi yillarda Respublikamizda şoşilinç tibbiy yordam markazi hamda viloyat markaziy şifoxonalari qoşida U. bölimlarining oçilişi Özbekistonda U.ning rivojlanişida muhim bosqiç böldi.

    Q.: Laparoskopiya

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    УРОЛОГИЯ (уро... ва ... логия) — клиник тиббиёт соҳаси; сийдик аъзолари системаси, жинсий аъзолар касалликларини, уларнинг келиб чиқиш сабабларини ўрганади, шунингдек, бу касалликлар диагностикаси, давоси ҳамда олдини олиш усулларини ишлаб чиқади.

    У. 20-а.да хирургияд&н мустақил фан сифатида ажралиб чиқди. Урологик касалликлар кадимдан маълум. Абу Али ибн Сино қовукдаги тошларни тушириш сирасрорларини билган. Лекин илмий У. 19-а.да шаклланди. 1869 й.да Г. Симон (Англия) биринчи марта сийдик найини катетерлаш, касалланган буйракни операция йўли б-н олиб ташлашга муваффақбўлди. Франциялик Ф.Ж. Гюйон, Л. Мерсье, Ж. Альбарран; англиялик Г. Томпсон, П. Фрейер; австриялик Л. Диттель У.нинг ривожига муносиб ҳисса кўшдилар. У.нинг ривожи, асосан, цистоскопия ва рентген нурлари орқали текшириш усулларининг кашф этилиши б-н боғлиқ. 20-а. да диагностика ва даволашнинг янги усуллари — хромоцистоскопия (Ф.Фелькер ва Э. Иозеф, Германия, 1903), ретроград пиелография (А. Лихтенберг ва Ф. Фелькер, Германия, 1906), экскретор урография (М. Свик, А. Лихтенберг, Германия. 1929) ва б. ишлаб чикилди. Буйрак етишмовчилигида голландиялик олим В. Колф клиникада биринчи марта сунъий буйрак ишлатди (1944).

    Ўзбекистонда У.нинг ривожи 1924 й.да Ўрта Осиё ун-тининг тиббиёт фтида урология кафедраси ҳамда 25 ўринли урология клиникаси ташкил этилиши б-н боғлиқ. 60—70-й.ларда радиологик, ангиографик, уродинамик, компьютер томографик текширувларнинг амалиётга кириб келиши б-н У.да жаррохлик усуллари такомиллашди; ТУР, перкутан операциялар, буйрак тошларини масофадан парчалаш йўлга қўйилди. Ҳоз. кунда лапароскопик операциялар (қ. Лапароскопия) кенг қўлланмоқда. Бунда О.М. Мухторов, И.П. Погорелко, Т.Н. Позднякова, Д.Л. Арустамов ва б.нинг ҳиссаси катта бўлди.

    Тошкентдаги У. клиникаси асосида 1990 й. Республика урология илмий маркази ташкил этилди, 2002 й.да у Республика ихтисослашган урология марказига айлантирилди. 1932 й.дан Ташкент Врачлар малакасини ошириш институтида урология кафедраси ва клиникаси фаолият кўрсатмоқца. 1997 й. клиника қошида Тошкент ш. урология маркази ташкил этилди, унда ЎзР вилоят ҳамда туман шифохоналарида У. бўлимларини очиш, уларни малакали кадрлар ва мутахассислар б-н таъминлаш ишлари амалга оширилади.

    Республика клиникаларида урологик касалликларга ташхис қўйиш ва даволашда ультратовушли скенирлаш, уларнинг эндоскопик ва рентгенологик аппаратлар, ташқи тўлқин ёрдамида буйрак ва сийдик йўли тошларини майдалаш дастгохлари б-н жиҳозланиши У. соҳасининг жаҳон талаблари даражасига кўтарилишига имкон берди. Йирик касалхоналар таркибида нефрология бўлимлари ва марказларининг ташкил этилиши туфайли ўткир ва сурункали буйрак етишмовчилиги б-н боғлиқтадқиқотлар ривожланди. Ўткир буйрак етишмовчилигида «сунъий буйрак» аппарати ёрдамида қонни тозалаш (гемодиализ) усули ишлаб чиқилди.

    Сўнгги йилларда Республикамизда шошилинч тиббий ёрдам маркази ҳамда вилоят марказий шифохоналари қошида У. бўлимларининг очилиши Ўзбекистонда У.нинг ривожланишида муҳим босқич бўлди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.