Uruğdon
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 160-b. — ziyouz.com
Uruğdon — odam va hayvonlar erkagida uruğ hujayralar — spermatozoidlar şakllanadigan jinsiy bezlar. U. juft, ba'zan toq böladi. Böşliqiçlilar, ğovaktanlilar va b. sodda tuzilgan köp hujayralilar U.i jinsiy hujayralar yiğindisidan iborat bölib, uruğ hujayralari tana devorini yorib (ssifoid meduzalar, korall poliplar) yoki tana böşliğidan oğiz teşigi orqali taşqariga çiqariladi. Yassi çuvalçanglar U.i mayda pufakçalar şaklida. Böğimoyoklilar U.i juft bölib, şakli va tuzilişi har xil. Boş skeletsizlar U.i 25 juftga yaqin, alohida çiqariş yöli bölmaydi. Köpçilik umurtqalilarda U. qorin böşliğida simmetrik joylaşgan.
Köpçilik sut emizuvçilarda (bir teşiklilar, haşarotxörlar, çalatişlilar, xartumlilar, damanlar, sirenalar, kurakoyoklilar, kitsimonlardan taşqari) U. moyak xaltasida örnaşgan. Ba'zi sut emizuvçilar (mas, köpçilik kemiruvçilar)da U. moyak xaltasiga faqat urçiş davrida tuşadi, keyin yana qorin böşliğiga kötariladi. Odam uruğdoni ellipssimon şaklga ega (yana q. Moyak, Jinsiy a'zolar).
Q.: Jinsiy a'zolar, Moyak
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
УРУҒДОН — одам ва ҳайвонлар эркагида уруғ ҳужайралар — сперматозоидлар шаклланадиган жинсий безлар. У. жуфт, баъзан тоқ бўлади. Бўшлиқичлилар, ғовактанлилар ва б. содда тузилган кўп ҳужайралилар У.и жинсий ҳужайралар йиғиндисидан иборат бўлиб, уруғ ҳужайралари тана деворини ёриб (сцифоид медузалар, коралл полиплар) ёки тана бўшлиғидан оғиз тешиги орқали ташқарига чиқарилади. Ясси чувалчанглар У.и майда пуфакчалар шаклида. Бўғимоёклилар У.и жуфт бўлиб, шакли ва тузилиши ҳар хил. Бош скелетсизлар У.и 25 жуфтга яқин, алоҳида чиқариш йўли бўлмайди. Кўпчилик умуртқалиларда У. қорин бўшлиғида симметрик жойлашган.
Кўпчилик сут эмизувчиларда (бир тешиклилар, ҳашаротхўрлар, чалатишлилар, хартумлилар, даманлар, сиреналар, куракоёклилар, китсимонлардан ташқари) У. мояк халтасида ўрнашган. Баъзи сут эмизувчилар (мас, кўпчилик кемирувчилар)да У. мояк халтасига фақат урчиш даврида тушади, кейин яна қорин бўшлиғига кўтарилади. Одам уруғдони эллипссимон шаклга эга (яна қ. Мояк, Жинсий аъзолар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.