Uy hayvonlari

Uy hayvonlari - odam urçitadigan hayvon turlari. Hamma U.h. yovvoyi ajdodlaridan kelib çiqqan, lekin taşqi körinişi, xulqodati, mahsuldorligi b-n yovvoyi hayvonlardan farq qiladi. Bu farqlar odam körsatgan ta'sir natijasidir. Ipak qurti va asalaritn boşqa hamma U.h. umurtqalilar jumlasidan. Köpdanköp turga mansub yovvoyi hayvonlarning har xil tip, sinf, turkum, oilaga kiradigan bir qismigina xonakilaştirilgan. U.h. ga: qoramol, qöy, eçki, şimol buğusi, tuya, lama, buyvol, qötos, banteng, ot, çöçqa, it, muşuk, quyon, dengiz çöçqasi, tovuq, ördak, ğoz, kurka, sesarka, kaptar, asalari, ipak qurti va b. kiradi. Akvarium va hovuzlarda köpaytiriladigan ba'zi baliklar, kurkam quşlar (kanareyka, tovus), lab. hayvonlari ham U.h. ga yaqin. Katakda boqilayotgan maral, xoldor buğu, tulki, oq tulki, suvsar, nutriya va b. yovvoyi hayvonlar qam xonakilaştirilmoqda.

Dastlabki hayvonlar qaçon va qayerda xonakilaştirilgani haqida, asosan, arxeologik, paleantalogik ma'lumotlarga qarab xulosa çiqariladi. Kazilma topildiklar mezolit davrida it, neolit davrida çöçqa, qöy, eçki, qoramol, keyinroq ot xonakilaştirilganligidan dalolat beradi. U.h. dastlab Yaqin va Örta Şarkda, keyinroq Nil, Dajla, Furot, Gang, Amudaryo, Xuanxe, Yenisey havzalari kabi qadimdan dehqonçilik rivojlangan yerlardan kelib çiqqan bölsa kerak.

Köpçilik hayvon zotlari odam ehtiyojiga qarab qölga örgatilgan. Odam dastlab ongeiz, keyinçalik maqsadga muvofiq ravişda hayvonlar mahsuldorligini oşirib bordi (q. Suniy tanlaş). Mas, yovvoyi tovuq yiliga 15 tuxum qilgan, hozir 300—365 ta gaça tuxum qiladigan tovuq zotlari bor; yovvoyi qoramol bir neça yuz kg sut bergan, hozir bir sigirdan örtaça 3500—4000 kg sut soğib olinmokda. Duragaylaş, tanlaş va saralaş, mollarni ilğor zootexniya talablariga muvofiq parvarişlaş b-n q.x. va sanoat talablarini qanoatlantiradigan yangi zotlar yetiştirilmokda.