Uyçi tumani

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42–43-b. — ziyouz.com

Uyçi tumani - Namangan viloyatidagi tuman. 1935 y. 28 iyulda taşkil etilgan (1962 y.da Yangiqörğon tumaniga qöşib yuborilgan, 1967 y.da qayta tuzilgan). Viloyatning şarqiy qismida joylaşgan. Jan.dan Norin, şim.dan Çortoq tumanlari, şim.şarqda Qirğiziston Respublikasi, şarqsa Uçqörğon, ğarb va jan.ğarbda Namangan tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 312 km2. Aholisi 172 ming kişi (2004). Tuman da 2 şaharça (Uyçi va Önhayot), 8 qişloq fuqarolari yiğini (Döstlik, Yorkatay, Yorqörğon, Jiydakapa, Maşad, Uyçi, Qizilravot, Ğayrat) bor. Markazi — Uyçi şaharçasi.

Tabiati. Relyefi, asosan, tekislik. Şim.şarqiy qismi adirlardan iborat. Iklimi kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi — 2,3°, eng past tra — 26°. Iyul oyining örtaça t-rasi 26,3°, eng yuqori tra 42°. Yillik yoğin 188 mm, vegetatsiya davri 280—290 kun. Tuman hududidan Norin daryosi, Şim. Farğona va Katta Namangan kanallari oqib ötadi. Tuproklari, asosan, oç tusli böz va allyuvial tuproqlar. Yovvoyi ösimliklardan qamiş, ajriq, peçak, şöra, adirlarda şuvoq ösadi. Quşlardan qaldirğoç, bulbul, bedana, ğurrak, qarğa, sassiqpopişak; sudraluvçilardan kaltakesak, toşbaqa, ilon, kemiruvçilardan yumronqoziq, kalamuş, siçqon va b. bor.

Aholisi, asosan, özbeklar; qisman, tojik, rus, tatar, qirğiz va b. millat vakillari yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2ga 555 kişi.

Xöjaligining asosiy tarmoği qişloq xöjaligidir. Paxtaçilik, ğallaçilik yetakçi örinda. Sanoat korxonalaridan «Ipakçi», «Yigiruvtöquv», «Notöqima mato» korxonalari, paxta tozalaş z-di, «AlJahon» Özbekiston— Xitoy çoy qadoqlaş qöşma korxonasi mavjud. 900 dan ziyod kiçik korxona bor. Tumanda irrigatsiya örmon xöjaligi, davlat örmon xöjaligi, Boğdorçilik, tokçilik va vinoçilik i.t. instituta filiali, köçat yetiştiriş xöjaligi mavjud. Tuman hududidagi 256 km yöldan 78 km viloyat va respublika ahamiyatiga ega bölgan transport yöllaridir. Toşkent—Andijon t.y. ham tuman hududidan ötgan.

Tumanda 13 şirkat, 203 fermer, 1 tajriba xöjaligi, burdoqiçilik bazasi, parrandaçilik f-kasi fermasi, viloyat naslçilik korxonasi faoliyat körsatadi.

Q.x.da suğoriladigan yerlar 20,7 ming ga, ekinzorlar 14,9 ming ga, şu jumladan, 8,1 ming ga yerga paxta, 5,5 ming ga yerga ğalla, şuningdek, kartoşka, sabzavot va poliz hamda turli xil ekinlar ekiladi. Tuman jamoa va xususiy xöjaliklarvda qoramol, köy, parranda boqiladi.

46 umumiy ta'lim maktabi, 1 maxsus maktabinternatda 42,4 ming öquvçi, 4 kasb xunar kollejida 2,6 ming talaba ta'lim oladi. 34 jamoat kutubxonasi, 46 maktab kutubxonasi, 4 kasbxunar kollejlari kutubxonasi bölib, ularda 545,5 ming kitob bor. Madaniyat saroyi, 14 qişloq madaniyat uyi, Xalq muzeyi, 6 Xotira va kadrlaş uyi, 1 madaniyat va istiroxdt boği mavjud. Tumanda sportning 14 turi böyiça maşğulotlar olib boriladi. Sport majmuasi, «Soğlom avlod» sport markazi, bir qança stadion, sport maydonçalari bor.

Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, 4 qişloq uçastka kasalxonasi, 13 qişloq vraçlik punkta, bolalar yuqumli kasalliklar şifoxonasi, sil kasalligiga qarşi dispanseri, 4 vraçlik ambulatoriyasi işlab turibdi. Statsionarda örinlar soni 910. Ularda 262 vraç, 1436 örta tibbiy xodim işlaydi. Har 10 ming aholiga 15,4 vraç töğri keladi. Tuman hududida qad. Devonabobo ziyoratgohi joylaşgan. 1935 y. 20 martdan «Uyçinoma» tuman gaz. çiqadi.

Murodilla Haidarov, Hamidullo Mirzaahmedov. Uyçi tumani maxsus internat maktabi binosi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

УЙЧИ ТУМАНИ - Наманган вилоятидаги туман. 1935 й. 28 июлда ташкил этилган (1962 й.да Янгиқўрғон туманига қўшиб юборилган, 1967 й.да қайта тузилган). Вилоятнинг шарқий қисмида жойлашган. Жан.дан Норин, шим.дан Чортоқ туманлари, шим.шарқда Қирғизистон Республикаси, шарқца Учқўрғон, ғарб ва жан.ғарбда Наманган туманлари б-н чегарадош. Майд. 312 км2. Аҳолиси 172 минг киши (2004). Туман да 2 шаҳарча (Уйчи ва Ўнҳаёт), 8 қишлоқ фуқаролари йиғини (Дўстлик, Ёркатай, Ёрқўрғон, Жийдакапа, Машад, Уйчи, Қизилравот, Ғайрат) бор. Маркази — Уйчи шаҳарчаси.

Табиати. Рельефи, асосан, текислик. Шим.шарқий қисми адирлардан иборат. Иклими континентал. Янв.нинг ўртача т-раси — 2,3°, энг паст тра — 26°. Июль ойининг ўртача т-раси 26,3°, энг юқори тра 42°. Йиллик ёғин 188 мм, вегетация даври 280—290 кун. Туман ҳудудидан Норин дарёси, Шим. Фарғона ва Катта Наманган каналлари оқиб ўтади. Тупроклари, асосан, оч тусли бўз ва аллювиал тупроқлар. Ёввойи ўсимликлардан қамиш, ажриқ, печак, шўра, адирларда шувоқ ўсади. Қушлардан қалдирғоч, булбул, бедана, ғуррак, қарға, сассиқпопишак; судралувчилардан калтакесак, тошбақа, илон, кемирувчилардан юмронқозиқ, каламуш, сичқон ва б. бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар; қисман, тожик, рус, татар, қирғиз ва б. миллат вакиллари яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2га 555 киши.

Хўжалигининг асосий тармоғи қишлоқ хўжалигидир. Пахтачилик, ғаллачилик етакчи ўринда. Саноат корхоналаридан «Ипакчи», «Йигирувтўқув», «Нотўқима мато» корхоналари, пахта тозалаш з-ди, «АлЖаҳон» Ўзбекистон— Хитой чой қадоқлаш қўшма корхонаси мавжуд. 900 дан зиёд кичик корхона бор. Туманда ирригация ўрмон хўжалиги, давлат ўрмон хўжалиги, Боғдорчилик, токчилик ва виночилик и.т. института филиали, кўчат етиштириш хўжалиги мавжуд. Туман ҳудудидаги 256 км йўлдан 78 км вилоят ва республика аҳамиятига эга бўлган транспорт йўлларидир. Тошкент—Андижон т.й. ҳам туман ҳудудидан ўтган.

Туманда 13 ширкат, 203 фермер, 1 тажриба хўжалиги, бурдоқичилик базаси, паррандачилик ф-каси фермаси, вилоят наслчилик корхонаси фаолият кўрсатади.

Қ.х.да суғориладиган ерлар 20,7 минг га, экинзорлар 14,9 минг га, шу жумладан, 8,1 минг га ерга пахта, 5,5 минг га ерга ғалла, шунингдек, картошка, сабзавот ва полиз ҳамда турли хил экинлар экилади. Туман жамоа ва хусусий хўжаликларвда қорамол, кўй, парранда боқилади.

46 умумий таълим мактаби, 1 махсус мактабинтернатда 42,4 минг ўқувчи, 4 касб хунар коллежида 2,6 минг талаба таълим олади. 34 жамоат кутубхонаси, 46 мактаб кутубхонаси, 4 касбхунар коллежлари кутубхонаси бўлиб, уларда 545,5 минг китоб бор. Маданият саройи, 14 қишлоқ маданият уйи, Халқ музейи, 6 Хотира ва кадрлаш уйи, 1 маданият ва истирохдт боғи мавжуд. Туманда спортнинг 14 тури бўйича машғулотлар олиб борилади. Спорт мажмуаси, «Соғлом авлод» спорт маркази, бир қанча стадион, спорт майдончалари бор.

Туман марказий касалхонаси, поликлиника, 4 қишлоқ участка касалхонаси, 13 қишлоқ врачлик пункта, болалар юқумли касалликлар шифохонаси, сил касаллигига қарши диспансери, 4 врачлик амбулаторияси ишлаб турибди. Стационарда ўринлар сони 910. Уларда 262 врач, 1436 ўрта тиббий ходим ишлайди. Ҳар 10 минг аҳолига 15,4 врач тўғри келади. Туман ҳудудида қад. Девонабобо зиёратгоҳи жойлашган. 1935 й. 20 мартдан «Уйчинома» туман газ. чиқади.

Муродилла Ҳаидаров, Ҳамидулло Мирзааҳмедов. Уйчи тумани махсус интернат мактаби биноси.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.