Uzeir Abdul Husayn öğli Hojibekov

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 188–189-b. — ziyouz.com

Hojibekov Uzeir Abdul Husayn öğli (1885.17.9, Toğli-Qoraboğdagi Şuşa ş. yaqinidagi Agjabedi qiş-loği — 1948.23.11, Boku) — ozarbay-jon kompozitori, dramaturg, qaşunos, pedagog, Xalq artisti (1938), Ozarbay-jonFAakad. (1945). Ozarbayjonda zamonaviy professi-onal musiqa san'-ati va ta'limi asosçisi. Moskvada musiqa kursi (1911) va Peter-burg konservatoriyasi (1914)da öqigap. Ozarbayjonda musiqa maktabi (1922), konservatoriya (1938—48 y.lar prof. va direktori; 1949 yildan H. nomida), Ozarbayjon xalq çolğu asboblari orkestri (1931), Ozarbayjon Davlat xori (1936) taşkilotçisi; 1945 yildan Ozarbayjon FAning Ozarbayjon San'ati in-ti direktori. Birinçi milliy operasi — «Layli va Maj-nun» (1907) bilan ozarbayjon musiqasida mutmga asoslangan janr yönalişini boşlab bergan. U jami 7 opera -«Rustam va Suhrob» (1910), «Asli va karam» (1912) va b., 3 musiqali komediya |eng maşhuri «Arşin mol olon» (1913; filmi musiqasi uçun Davlat mukofoti, 1946) va b.], 2 faptaziya, kantata, ommaviy qöşiq, romanslar, Ozarbay-jon Davlat gimni (1945), şuningdek, adabiy asarlar, «Ozarbayjon xalq musiqasi asoslari» (1945) va b. kitoblar muallifi. «Kör öğli» qahramonlik operasi (1937; Davlat mukofoti, 1941) ijodining çöqqisi hisoblapadi. H. asarlari hayotiyligi, xalqçilligi, kuylarga boyligi, yorqin milliyligi, musiqiy vositalar ifodaviyligi bilan ajralib turadi.

Ijodi özbek musiqali teatrining yuzaga kelişi va rivojiga ijobiy ta'sir körsatgan. Özbekistonda ozar-bayjon san'atkorlari gastrollarida «U bölmasa, bu bölsin», «Layli va Majnun», «Arşin mol olon» kabi asarlari namoyiş qilingan. «Arşin mol olon» va «Layli va Majnun» asarlari 1920 y.lardan boşlab dastlab Toşkent («Turon», «Şarq sahnasi», «Kolizey» va b.) teatrlarida, keyinçalik köpgina özbek musiqali teatrlarida qöyildi (jumladan, Özbek davlat musiqali teatri, 1929, 1937); «Kör öğli» operasi Navoiy teatrida sahnalaştirilgan (1950—56). H.ning uy-muzeylari Boku (1975 y.dan) va Şuşa (1965) da faoliyat körsatadi.

As: Osnovi azerbaydjanskoy narodnoy muzmki, 3-izdaniye, Baku, 1985.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҲОЖИБЕКОВ Узеир Абдул Ҳусайн ўғли (1885.17.9, Тоғли-Қорабоғдаги Шуша ш. яқинидаги Агжабеди қиш-лоғи — 1948.23.11, Боку) — озарбай-жон композитори, драматург, қашунос, педагог, Халқ артисти (1938), Озарбай-жонФАакад. (1945). Озарбайжонда замонавий професси-онал мусиқа санъ-ати ва таълими асосчиси. Москвада мусиқа курси (1911) ва Петер-бург консерваторияси (1914)да ўқигап. Озарбайжонда мусиқа мактаби (1922), консерватория (1938—48 й.лар проф. ва директори; 1949 йилдан Ҳ. номида), Озарбайжон халқ чолғу асбоблари оркестри (1931), Озарбайжон Давлат хори (1936) ташкилотчиси; 1945 йилдан Озарбайжон ФАнинг Озарбайжон Санъати ин-ти директори. Биринчи миллий операси — «Лайли ва Маж-нун» (1907) билан озарбайжон мусиқасида мутмга асосланган жанр йўналишини бошлаб берган. У жами 7 опера -«Рустам ва Суҳроб» (1910), «Асли ва карам» (1912) ва б., 3 мусиқали комедия |энг машҳури «Аршин мол олон» (1913; фильми мусиқаси учун Давлат мукофоти, 1946) ва б.], 2 фаптазия, кантата, оммавий қўшиқ, романслар, Озарбай-жон Давлат гимни (1945), шунингдек, адабий асарлар, «Озарбайжон халқ мусиқаси асослари» (1945) ва б. китоблар муаллифи. «Кўр ўғли» қаҳрамонлик операси (1937; Давлат мукофоти, 1941) ижодининг чўққиси ҳисоблапади. Ҳ. асарлари ҳаётийлиги, халқчиллиги, куйларга бойлиги, ёрқин миллийлиги, мусиқий воситалар ифодавийлиги билан ажралиб туради.

Ижоди ўзбек мусиқали театрининг юзага келиши ва ривожига ижобий таъсир кўрсатган. Ўзбекистонда озар-байжон санъаткорлари гастролларида «У бўлмаса, бу бўлсин», «Лайли ва Мажнун», «Аршин мол олон» каби асарлари намойиш қилинган. «Аршин мол олон» ва «Лайли ва Мажнун» асарлари 1920 й.лардан бошлаб дастлаб Тошкент («Турон», «Шарқ саҳнаси», «Колизей» ва б.) театрларида, кейинчалик кўпгина ўзбек мусиқали театрларида қўйилди (жумладан, Ўзбек давлат мусиқали театри, 1929, 1937); «Кўр ўғли» операси Навоий театрида саҳналаштирилган (1950—56). Ҳ.нинг уй-музейлари Боку (1975 й.дан) ва Шуша (1965) да фаолият кўрсатади.

Ас: Основы азербайджанской народной музмки, 3-издание, Баку, 1985.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.