Vaşgird

Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 23–24-b. — ziyouz.com

Vaşgird VAŞGIRD, Vaşjird — ilk örta asrlarda Şim. Toxaristondagi şahar va viloyat. Dastlab Avestoda Visagird, söngra Firdavsiyning «Şohnoma»sida Afrosiyob podşoligi davridagi voqealar bayopida Visa, Visagird şaklida qayd etilgan. Afrosiyobning vaziri Piron Visa nomi bilan bogliq bölişi yoxud «Vaxş» va «Kard» — «ma'bud Vaxş gomonidan yaratilgan» ma'nopi anglatgan bölişi \am e\timol. 19-a.la Örga Osiyoda «vaşgird» sözi dars qumidan oltinni ajratib oliş uçup işlatiladigan asbobpi anglatgan. 7-a.ning 1-yarmida Xuttalon viloyagi rustoqlaridap biriping markazi bölgan. Xitoy yilnomasi «Tan-şu»ga köra, U-şs-ke, yani Vaşgirl Xuttalonga tegişli Kumel rustogining ma'muriy markaçi bölgan. 9-a.da V. musulmonlarning eng yirik çegara şa\ri \ isoblangan, unign atrofida 700 ga yaqin mustahkam iste\komlar («hisp») bölgan. 826 — 827 y.larda V. viloyati xalifalikka 1000 dir-ham soliq tölagap. V. şahri toglar orasila joylaşgap. 10-a.da V. şa\ ri Şumandap kagta va Tsrmiç b-i deyarli barobar bölgan. 12-a.la V.da maşhur rabotlar, islom dini kirib kelişidap avvalgi alifboda bitilgan ajoyib yozma yodyurliklar bölgan. V.ga turli xorijiy ölkalarlan say-shlar kslişgan.

V.V.Bartold V.pi \oz. Fayyubodörnida bölgan leb hisoblayli. Biroq A.M. Bedepinkiyning fikriça, V.Fayçoboldan biroç uçoqlikdagi Sari Moçor qişloği çetida joylaşgai Talli Voç-ljur ş. xarobasi (80 ga maydonga ega) örpida bölgan. Şahar xarobasi yaqini-lagi qabristonla 9-a.dan Balxda yaşa-gap maşhur sufny av.tiyo X.OJI Abu Abduraqmon Xatim mozori bor. Xotim xt-Asomm maqbarasi 17-a. manbalarida qayd> etilgan. U balxlik maşhur sufiy Şaqiq Balxiyning şogirdi (851 y.da Balxda vafot etgan) bölgan. Şaqiq Balxiy mozori V.da 10-a.da ma'lum bölgan. Keyinçalik u Balxga qayta dafn etilgan.

L: Kamaliddiiov Ş . S .. Istori-çeskaya geografiya Yujioyu Sogda va Toxaris-tana po araboyaziçtlm istoçnikam IX — iaçala XIII vv., T„ 19%.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ВАШГИРД, Вашжирд — илк ўрта асрларда Шим. Тохаристондаги шаҳар ва вилоят. Дастлаб Авестода Висагирд, сўнгра Фирдавсийнинг «Шоҳнома»сида Афросиёб подшолиги давридаги воқеалар баёпида Виса, Висагирд шаклида қайд этилган. Афросиёбнинг вазири Пирон Виса номи билан боглиқ бўлиши ёхуд «Вахш» ва «Кард» — «маъбуд Вахш гомонидан яратилган» маънопи англатган бўлиши \ам э\тимол. 19-а.ла Ўрга Осиёда «вашгирд» сўзи дарс қумидан олтинни ажратиб олиш учуп ишлатиладиган асбобпи англатган. 7-а.нинг 1-ярмида Хутталон вилояги рустоқларидап бирипинг маркази бўлган. Хитой йилномаси «Тан-шу»га кўра, У-шс-ке, яьни Вашгирл Хутталонга тегишли Кумел рустогининг маъмурий маркачи бўлган. 9-а.да В. мусулмонларнинг энг йирик чегара ша\ри \ исобланган, унигн атрофида 700 га яқин мустаҳкам исте\комлар («ҳисп») бўлган. 826 — 827 й.ларда В. вилояти халифаликка 1000 дир-ҳам солиқ тўлагап. В. шаҳри тоглар орасила жойлашгап. 10-а.да В. ша\ ри Шумандап кагта ва Тсрмич б-и деярли баробар бўлган. 12-а.ла В.да машҳур работлар, ислом дини кириб келишидап аввалги алифбода битилган ажойиб ёзма ёдюрликлар бўлган. В.га турли хорижий ўлкаларлан сай-сҳлар кслишган.

В.В.Бартольд В.пи \оз. Файюбодўрнида бўлган леб ҳисоблайли. Бироқ А.М. Бедепинкийнинг фикрича, В.Файчоболдан бироч учоқликдаги Сари Мочор қишлоғи четида жойлашгаи Талли Воч-лжур ш. харобаси (80 га майдонга эга) ўрпида бўлган. Шаҳар харобаси яқини-лаги қабристонла 9-а.дан Балхда яша-гап машҳур суфнй ав.тиё Х.ОЖИ Абу Абдурақмон Хатим мозори бор. Хотим хт-Асомм мақбараси 17-а. манбаларида қайд> этилган. У балхлик машҳур суфий Шақиқ Балхийнинг шогирди (851 й.да Балхда вафот этган) бўлган. Шақиқ Балхий мозори В.да 10-а.да маълум бўлган. Кейинчалик у Балхга қайта дафн этилган.

Л: Камалиддииов Ш . С .. Истори-ческая география Южиою Согда ва Тохарис-тана по арабоязичтлм источникам IX — иачала XIII вв., Т„ 19%.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.