Vaznsizlik

Vaznsizlik — jismning muallaq fizik holati; bunda jismga ta'sir etuvçi taşqi kuçlar şu jism zarralarining bir-biriga özaro bosimini vujudga keltirmaydi. Jism Yer oğirlik maydonidagi gorizontal tekislikda tinç turgan bölsa, unga oğirlik kuçi va qarama-qarşi yönalgan kuç ta'sir qiladi, natijada jism zarralarining bir-biriga bosimi vujudga keladi. Odam organizmi bu bosimni oğirlik sifatida idrok qiladi. Yerning sun'iy yöldoşi (yoki kosmik kema — KK) içidagi jismlar yöldoş b-n birga ma'lum boşlanğiç tezlik olgaç (q. Kosmonavtika), oğirlik kuçi ta'sirida öz orbitasi böylab bir xil tezlaniş b-n harakatlanadi. Şuning uçun jismlar bir-biriga yoki yöldoş korpusiga bosim körsatmaydi, ya'ni V. holatida böladi. Jismning V. holatida böliş şartlari: 1) jismga tortişiş kuçlaridan boşqa heç qanday kuçlar ta'sir qilmasligi; 2) bu kuçlar maydoni bir jinsli bölişi, ya'ni barça zarralar qiymat va yönaliş jihatdan bir xil tezlaniş oladigan bölişi; 3) hamma zarralar ilgarilanma harakat qilişi kerak. Bu şartlar, mas., erkin tuşayotgan jismda, erkin uçayotgan (dvigatellari yurgizilgan) YESY va KK larda röy beradi. Kosmonavt kabinadan oçiq kosmosga çiqqanda ham V. holatida böladi, çunki oçiq kosmosda tayanç yöq. Kosmik fazoga uçiş kişidan jismoniy va asabiy kuç talab qiladi. Kişi kosmik fazoda ğayritabiiy şaroitda böladi. Uzoq vaqt (oylar va yillar) V. holatida böliş tirik organizm uçun zararlidir. Şuning uçun KK içida muayyan darajada öta zöriqiş hosil qilinişi, KK gildirak şaklida yasalişi, KK ğildirak tekisligiga tik öq atrofida aylanib turişi kerak, degan takliflar ham bölgan.