Vegetarianlik
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 86–87-b. — ziyouz.com
Vegetarianlik (lot. vegetabiJis -ösimlikka oid) — ovqatlaniş tarzi; göştni çeklab, asosan meva va sabzavotlarni tanovul qiliş. Şu zaylda ovqatlanuvçilar vegetarianlar deyiladi. V. juda qadimdan ma'lum. Göşt mahsulotlari iste'mol qilişni çegaralaş darajasiga köra vegetarianlar bir neça toifaga bölinadi. Ularning eng aşaddiylari yoki «keksa vegetarianlar» har qanday göşt mahsulotlari, şuningdek sut, tuxum va yoğlarni inkor etişadi. «Yoş vegetarianlar» esa ösimlik mahsulotlaridan taşqari sut, tuxum va sariyoğ iste'mol qilişadi. Ular göşt organizmni zaharli çiqindilarga töldiruvçi, umrni qisqartiruvçi va insonni badjahl qiluvçi mahsulot deb hisoblaşadi. Aksinça, göştni iste'mol qiluvçilar esa uni qimmatli oqsillar manbai hamda töla hazmli deb ta'kidlaydilar. Ovqatlaniş töğrisidagi hoz. zamon fani (diyetologiya) ovqat moddalarini ham hayvon, ham ösimlik mahsulotlaridan iborat, ya'ni aralaş bölişi maqbul deb hisoblaydi (q. Ovqatlaniş).
Meva va sabzavotlarni pişiriş va uzoq muddat saqlaş jarayonida vitaminlarning kamayib ketişi tufayli vegetarianlar ularni yangiligida xomligiça yeyişni tavsiya qilişadi. Zamonaviy tibbiyot fani amaliyotda göştsiz ham, ösimlik mahsulotlari asosida sut va tuxum qöşib tayyorlangan oziq-ovqatlardan parhez taom sifatida foydalanişni afzal hisoblaydi. Ba'zi xastaliklar — moddalar almaşinuvining buzilişi (mas., podagra), yurak-tomir kasalliklarini davolaşda ma'lum muddatga vegetarian ovqatlar tavsiya etiladi.
Q.: Ovqatlaniş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВЕГЕТАРИАНЛИК (лот. vegetabiJis -ўсимликка оид) — овқатланиш тарзи; гўштни чеклаб, асосан мева ва сабзавотларни тановул қилиш. Шу зайлда овқатланувчилар вегетарианлар дейилади. В. жуда қадимдан маълум. Гўшт маҳсулотлари истеъмол қилишни чегаралаш даражасига кўра вегетарианлар бир неча тоифага бўлинади. Уларнинг энг ашаддийлари ёки «кекса вегетарианлар» ҳар қандай гўшт маҳсулотлари, шунингдек сут, тухум ва ёғларни инкор этишади. «Ёш вегетарианлар» эса ўсимлик маҳсулотларидан ташқари сут, тухум ва сариёғ истеъмол қилишади. Улар гўшт организмни заҳарли чиқиндиларга тўлдирувчи, умрни қисқартирувчи ва инсонни баджаҳл қилувчи маҳсулот деб ҳисоблашади. Аксинча, гўштни истеъмол қилувчилар эса уни қимматли оқсиллар манбаи ҳамда тўла ҳазмли деб таъкидлайдилар. Овқатланиш тўғрисидаги ҳоз. замон фани (диетология) овқат моддаларини ҳам ҳайвон, ҳам ўсимлик маҳсулотларидан иборат, яъни аралаш бўлиши мақбул деб ҳисоблайди (қ. Овқатланиш).
Мева ва сабзавотларни пишириш ва узоқ муддат сақлаш жараёнида витаминларнинг камайиб кетиши туфайли вегетарианлар уларни янгилигида хомлигича ейишни тавсия қилишади. Замонавий тиббиёт фани амалиётда гўштсиз ҳам, ўсимлик маҳсулотлари асосида сут ва тухум қўшиб тайёрланган озиқ-овқатлардан парҳез таом сифатида фойдаланишни афзал ҳисоблайди. Баъзи хасталиклар — моддалар алмашинувининг бузилиши (мас., подагра), юрак-томир касалликларини даволашда маълум муддатга вегетариан овқатлар тавсия этилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.